Có phải các tôn giáo đều giống nhau không?

Văn hóa Việt Nam có một truyền thống đặc biệt được gọi là Tam Giáo Đồng Nguyên — ý tưởng rằng ba truyền thống lớn (Phật Giáo, Đạo Giáo, Khổng Giáo) cùng đến từ một nguồn và bổ sung cho nhau. Cộng thêm tín ngưỡng dân gian — thờ Mẫu, thờ thành hoàng, thờ tổ tiên — phần lớn người Việt lớn lên với nền cảm thấy rằng các đường tâm linh cuối cùng cùng đi đến một chỗ. Vậy khi Cơ Đốc Giáo xuất hiện và nói rằng có gì đó cụ thể chỉ tìm thấy trong Chúa Giê-su, nó nghe có vẻ hẹp hòi, có thể là kiêu ngạo.

Trang này không lờ đi cảm giác đó. Nó nói thẳng. Câu hỏi "các tôn giáo có giống nhau không" là một câu hỏi nghiêm túc và đáng có một câu trả lời nghiêm túc. Trang này trình bày điều truyền thống Cơ Đốc thực sự nói — không phải bằng cách bác bỏ các truyền thống khác, mà bằng cách trình bày tuyên bố cụ thể của riêng nó.

Một vài từ trước.

Dành cho người đọc không có nền tảng nhà thờ:

• Chúa Giê-su người Na-xa-rét là một thầy giáo tôn giáo người Do Thái sống ở thế kỷ thứ nhất tại vùng Pa-le-xtin. Tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc là Ngài cũng chính là Đức Chúa Trời mang hình hài con người. Ngài bị chính quyền La Mã hành hình khoảng năm 30 SCN bằng phương pháp gọi là thập tự giá.
• Thập tự giá là cách nói gọn của truyền thống Cơ Đốc để chỉ cuộc hành hình đó.
• Sự phục sinh là tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc rằng Chúa Giê-su, sau khi bị hành hình, đã được nhiều nhân chứng được nêu tên thấy còn sống ba ngày sau đó.
• Các sách Phúc Âm là bốn tiểu sử ngắn về cuộc đời Chúa Giê-su, được những người theo Ngài viết trong vòng vài thập kỷ sau khi Ngài chết.
• Phao-lô là một lãnh đạo Cơ Đốc thời kỳ đầu đã viết khoảng một phần ba phần mới của Kinh Thánh.

Câu trả lời ngắn và thành thật

Trên bề mặt đạo đức, các truyền thống tôn giáo lớn cộng hưởng theo những cách thật. Ở cấu trúc căn bản — cái gì là thực, ai đã làm ra nó, làm sao con người trở nên đúng với nó — chúng nói các điều thực sự khác nhau, và không phải tất cả các điều khác nhau đó có thể đúng cùng một lúc.

Tuyên bố Cơ Đốc cụ thể là: Đức Chúa Trời đã không chỉ để lại các gợi ý mơ hồ về Ngài trong các văn hóa khác nhau. Ngài đã tự bày tỏ trong một con người cụ thể, trong một thời gian cụ thể, có thể được kiểm chứng lịch sử. Đó là cơ sở của tuyên bố — không phải là tuyên bố rằng các truyền thống khác hoàn toàn sai, mà là tuyên bố rằng có một sự bày tỏ cụ thể nổi bật.

Bắt đầu từ chỗ cộng hưởng

Đáng để nói rõ điều đầu tiên: có sự cộng hưởng đạo đức thật giữa các truyền thống tôn giáo lớn. Đây không phải là sự nịnh hót lịch sự; đó là quan sát.

Lòng nhân từ với người cần. Sự không tha hồ với gian dối. Sự kính nhớ cha mẹ. Sự kiềm chế tham lam. Sự đề cao tha thứ. Những điều này được dạy trong Phật Giáo, trong Khổng Giáo, trong Đạo Giáo, trong Hồi Giáo, trong Ấn Giáo, trong Do Thái Giáo, trong Cơ Đốc Giáo. Không phải nguyên văn giống nhau, nhưng đủ gần để được nhận ra giữa các truyền thống.

Truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử đã nói về sự cộng hưởng này theo cách riêng của nó: rằng vì tất cả con người đều được tạo ra bởi cùng một Đức Chúa Trời, mỗi văn hóa nên có một số phản ứng đối với sự thật về Đức Chúa Trời, ngay cả khi không có sự bày tỏ trực tiếp. Đạo đức tự nhiên — sự nhận ra cơ bản về điều đúng và điều sai — sẽ xuất hiện trong các văn hóa khác nhau dù không có Kinh Thánh.

Nơi các truyền thống thực sự khác nhau

Trên đó, các câu trả lời cho các câu hỏi căn bản nhất khác nhau. Đáng để liệt kê các câu hỏi đó cụ thể:

Cái gì ở trung tâm của thực tại? Một Đấng Tạo Hóa có ngôi vị (Cơ Đốc, Do Thái, Hồi)? Một nguyên tắc phi-ngôi-vị (Đạo, Brahman trong các dạng Ấn Giáo)? Không có gì cố định — thực tại là vô thường và tương thuộc (Phật)? Một trật tự đạo đức được duy trì bởi các tỉ lệ thích đáng (Khổng)?

Vấn đề con người là gì? Sự tách biệt khỏi một Đấng có ngôi vị (Cơ Đốc, Do Thái)? Sự không vâng phục một ý chí thiêng liêng (Hồi)? Sự bám chấp vô minh (Phật)? Sự lệch khỏi sự hài hòa tự nhiên (Đạo)? Sự thất bại trong các bổn phận xã hội (Khổng)?

Sự giải quyết đến từ đâu? Từ Đức Chúa Trời tự mình hành động vào lịch sử (Cơ Đốc)? Từ việc vâng phục các luật được mặc khải (Do Thái, Hồi)? Từ sự rèn luyện thiền cẩn thận (Phật)? Từ việc sống hài hòa với tự nhiên (Đạo)? Từ việc trau dồi nhân cách qua các lễ nghi (Khổng)?

Sự kết thúc cuối cùng trông như thế nào? Sự khôi phục mọi sự dưới một Đấng Tạo Hóa, với những người tin được phục sinh thể xác (Cơ Đốc)? Sự dập tắt bám chấp trong niết bàn (Phật)? Sự hòa tan vào nguyên tắc tối hậu (một số dạng Ấn Giáo)? Một xã hội được trật tự đúng (Khổng)?

Đây không phải là cùng một câu trả lời được nói bằng các ngôn ngữ khác nhau. Đây là các câu trả lời thực sự khác nhau cho các câu hỏi căn bản giống nhau.

Tại sao điều này quan trọng

Bạn có thể đang đọc đến đây và nghĩ: được rồi, các truyền thống khác nhau ở chi tiết. Nhưng tại sao điều đó quan trọng? Tại sao không thể cùng tồn tại, mỗi truyền thống nói về một góc khác của cùng một sự thật?

Đây là một câu hỏi tốt. Truyền thống Cơ Đốc đã trả lời theo cách này:

Hãy tưởng tượng năm người bị bịt mắt mô tả một con voi. Một người chạm vào chân và nói nó giống cây cột. Một người chạm vào tai và nói nó giống cái quạt. Một người chạm vào vòi và nói nó giống con rắn. Mỗi người mô tả thật điều mình chạm vào, nhưng không có ai có toàn cảnh.

Đây là một ẩn dụ thường được dùng để biện hộ cho ý tưởng tất cả các tôn giáo là góc khác nhau của cùng một sự thật. Vấn đề với ẩn dụ này là: người kể chuyện cần đứng ở đâu để biết đó là một con voi? Bạn cần ai đó có thể thấy toàn cảnh. Bạn cần ai đó không bị bịt mắt.

Tuyên bố Cơ Đốc là Chúa Giê-su là điều đó. Không phải một người mò mẫm thêm một góc. Là Đức Chúa Trời, người tự mình bày tỏ. Không phải vì các truyền thống khác hoàn toàn sai (họ có thể đã chạm vào các phần thật), mà vì có một sự bày tỏ trực tiếp mà không phải là một sự mò mẫm khác.

Phao-lô, viết cho một người trẻ tên Ti-mô-thê, đặt nó theo cách này:

Vì chỉ có một Đức Chúa Trời, và chỉ có một Đấng Trung bảo ở giữa Đức Chúa Trời và loài người, tức là Đức Chúa Jêsus Christ, là người.

Cụm từ Đấng Trung bảo trong câu này nghĩa là: người mà qua đó hai bên gặp nhau. Tuyên bố không phải là Cơ Đốc Giáo có nhiều quy tắc hơn hoặc câu chuyện hay hơn. Tuyên bố là cụ thể: có một người mà qua đó người và Đức Chúa Trời gặp nhau, và đó là người đó.

Lời tuyên bố mạnh hơn của Chúa Giê-su

Câu nói cụ thể nhất từ chính Chúa Giê-su, trong sách Phúc Âm của Giăng, là câu này:

Ta là đường đi, lẽ thật, và sự sống; chẳng bởi ta thì không ai được đến cùng Cha.

Câu này, được đọc trung thực, không thể được hiểu là "tất cả các đường đều dẫn đến cùng một chỗ." Nó cho rằng có một đường, và rằng người nói câu đó là đường.

Trang này không yêu cầu bạn chấp nhận câu nói đó là thật. Trang này chỉ nói rõ rằng đây là điều truyền thống Cơ Đốc thực sự khẳng định. Bất kỳ phiên bản nào của Cơ Đốc Giáo cố nói "tất cả các tôn giáo về căn bản giống nhau" không đại diện trung thực cho điều truyền thống đã dạy.

Tại sao không phải là tuyên bố kiêu ngạo

Một câu hỏi tự nhiên: việc nói rằng có một đường nghe có vẻ hẹp hòi. Có phải đó là kiêu ngạo không?

Truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử đã trả lời theo cách này: tuyên bố không kiêu ngạo nếu nó đến từ phía của Đức Chúa Trời, không phải từ phía con người. Người Cơ Đốc không tuyên bố đã tìm thấy đường tốt hơn bằng nỗ lực riêng. Họ tuyên bố rằng Đức Chúa Trời đã đi qua sông để gặp họ. Có sự khác biệt lớn giữa hai điều đó.

Nếu một người tuyên bố mình tốt hơn người khác vì đường tâm linh của mình, đó là kiêu ngạo. Nếu một người nói: "có một sự bày tỏ đặc biệt đã đến, không phải vì tôi xứng đáng, mà vì Đức Chúa Trời đã chọn đến," đó là một loại tuyên bố khác. Truyền thống Cơ Đốc cho rằng tuyên bố thứ hai mới là tuyên bố thực tế.

Nơi đặt cược lịch sử

Cuối cùng, lý do truyền thống Cơ Đốc không phải là một tôn giáo song song khác trong số nhiều tôn giáo nói cùng điều, là phần lịch sử. Tuyên bố Cơ Đốc đặt cược trên một sự kiện cụ thể có thể kiểm chứng: cuộc hành hình của Chúa Giê-su và sự phục sinh được tuyên bố ba ngày sau, được các nhân chứng được nêu tên cụ thể chứng kiến.

Phao-lô, viết cho hội thánh ở Cô-rinh-tô khoảng năm 55 SCN, đặt cược của Cơ Đốc Giáo theo cách này:

Nếu Đấng Christ đã chẳng được sống lại, thì sự giảng dạy của chúng tôi là vô ích, và đức tin của anh em cũng vô ích.

(Cụm từ Đấng Christ trong câu là một danh hiệu — bản dịch tiếng Hy Lạp của từ Hê-bơ-rơ Mashiach, có nghĩa là Đấng được xức dầu — không phải họ.)

Đây không phải là loại tuyên bố "đây là sự thật vĩnh cửu, hãy chấp nhận nó." Đây là tuyên bố "đây là điều đã xảy ra, hãy điều tra nó." Trang riêng trên website này tóm tắt bằng chứng lịch sử cho sự phục sinh.

Sự đặc biệt của tuyên bố Cơ Đốc — sự dị thường của nó so với các tuyên bố tôn giáo khác — là cấu trúc lịch sử của nó. Đó là tuyên bố mà có hoặc không có; nó không trộn lẫn vào nền của Tam Giáo một cách dễ dàng vì nó tuyên bố một sự kiện cụ thể đã xảy ra hoặc đã không xảy ra.

Còn bây giờ thì sao?

Nếu bạn đang ở giữa câu hỏi này — đang cố hiểu tại sao Cơ Đốc Giáo nói khác đi, hoặc liệu sự khác đó có chính đáng không — bạn có thể nói chuyện về nó. Cuộc trò chuyện của chúng tôi là miễn phí, riêng tư, và bằng tiếng Việt. Bạn bắt đầu nó; bạn kết thúc nó bất cứ lúc nào.

Cách trực tiếp nhất để xem xét tuyên bố Cơ Đốc không phải là so sánh các tôn giáo trên giấy. Đó là đọc một trong các sách Phúc Âm và tự hỏi: con người này có giống một người làm thành mới của một con đường giác ngộ chung, hay giống điều khác?

Điều này đến từ đâu trong Kinh Thánh

• Giăng 14:6 — "Ta là đường đi, lẽ thật, và sự sống; chẳng bởi ta thì không ai được đến cùng Cha"
• Công Vụ 4:12 — lời tuyên bố của Phi-e-rơ rằng sự cứu rỗi đến qua một danh
• 1 Ti-mô-thê 2:5 — "chỉ có một Đấng Trung bảo ở giữa Đức Chúa Trời và loài người"
• Giăng 1:14 — "Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, ở giữa chúng ta"
• 1 Cô-rinh-tô 15:14–17 — Cơ Đốc Giáo đặt cược trên một sự kiện lịch sử cụ thể
• Giăng 3:16 — "Đức Chúa Trời yêu thương thế gian, đến nỗi đã ban Con một của Ngài"