Tại sao Chúa Giê-su phải chết?

Trong văn hóa Việt Nam, cảnh một người đàn ông bị đóng đinh trên thập tự giá có thể là điều bạn thấy lướt qua trong các bộ phim, trên cổ một người hàng xóm Công Giáo, hoặc trên cổng một ngôi nhà thờ. Nhưng nếu bạn dừng lại để hỏi tại sao chính cảnh đó là trung tâm của Cơ Đốc Giáo — chứ không phải, ví dụ, một bài giảng hoặc một phép lạ — bạn đang đặt một câu hỏi mà chính truyền thống Cơ Đốc xem là quan trọng nhất.

Trang này không giả định bạn biết câu trả lời. Nó trình bày điều truyền thống Cơ Đốc thực sự nói về việc tại sao cuộc hành hình này quan trọng, bằng ngôn ngữ giản dị. Bạn có thể đọc nó như cách giải thích của một truyền thống về một câu hỏi mà người Việt nào quen biết người Cơ Đốc cũng cuối cùng sẽ hỏi.

Một vài từ trước.

Dành cho người đọc không có nền tảng nhà thờ:

• Chúa Giê-su người Na-xa-rét là một thầy giáo tôn giáo người Do Thái sống ở thế kỷ thứ nhất tại vùng Pa-le-xtin. Tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc là Ngài cũng chính là Đức Chúa Trời mang hình hài con người. Ngài bị chính quyền La Mã hành hình khoảng năm 30 SCN bằng phương pháp gọi là thập tự giá.
• Thập tự giá là cách nói gọn của truyền thống Cơ Đốc để chỉ cuộc hành hình đó — cuộc hành hình công khai của chính quyền La Mã đối với Chúa Giê-su khoảng năm 30 SCN.
• Sự phục sinh là tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc rằng Chúa Giê-su, sau khi bị hành hình, đã được nhiều nhân chứng được nêu tên thấy còn sống ba ngày sau đó.
• Tội lỗi, theo cách dùng Cơ Đốc, không chỉ là hành vi xấu cụ thể. Nó là tình trạng rộng hơn của việc lệch khỏi cách mọi sự đáng lẽ phải có — và các hành động cụ thể chảy ra từ tình trạng đó.
• Sự cứu rỗi, theo cách dùng Cơ Đốc, có nghĩa là được làm cho đúng với Đức Chúa Trời — bao gồm việc được tha thứ, được phục hồi, và được mang vào loại sự sống với Đức Chúa Trời mà con người được tạo ra để có.
• Ân điển là từ Cơ Đốc dùng để chỉ sự ưu ái không kiếm được — Đức Chúa Trời đối xử với một người bằng lòng tốt mà người đó không kiếm được và không thể kiếm được.
• Sự chuộc tội là từ kỹ thuật để chỉ cách sự hòa giải được làm ra giữa con người và Đức Chúa Trời.
• Các sách Phúc Âm là bốn tiểu sử ngắn về cuộc đời Chúa Giê-su, được những người theo Ngài viết trong vòng vài thập kỷ sau khi Ngài chết.
• Phao-lô là một lãnh đạo Cơ Đốc thời kỳ đầu đã viết khoảng một phần ba phần mới của Kinh Thánh.

Câu trả lời ngắn và thành thật

Truyền thống Cơ Đốc tuyên bố rằng Chúa Giê-su chết không phải vì Ngài bị bắt — dù về mặt lịch sử thì đúng là Ngài bị bắt. Ngài chết để chịu thay điều mà con người đã đáng chịu, để con người có thể được tha thứ mà không cần phải tự kiếm được sự tha thứ đó. Sự chuyển dịch — Ngài chịu, bạn được tha — là trung tâm của tuyên bố Cơ Đốc.

Phần còn lại của trang này giải thích tại sao truyền thống nói điều này, và tại sao nó được coi là tin tốt thay vì tin lạ.

Vấn đề mà điều này đang giải quyết

Trước khi giải thích cái chết đó làm gì, đáng để nói rõ vấn đề mà nó đang giải quyết.

Truyền thống Cơ Đốc cho rằng có một sự đứt gãy thật giữa con người và Đức Chúa Trời. Không phải vì Đức Chúa Trời nóng giận và xa cách, mà vì con người đã sống theo cách lệch khỏi cách mọi sự đáng lẽ phải có — chọn lựa cá nhân, các hệ thống xã hội, các thói quen tâm hồn. Đây là cái Cơ Đốc gọi là tội lỗi. Nó không chỉ là việc bạn đã làm điều xấu nào đó vào thứ Ba tuần trước. Nó là tình trạng chung mà mỗi con người có.

Trong nhiều truyền thống tôn giáo — bao gồm những truyền thống mà bạn có thể quen thuộc nếu bạn lớn lên ở Việt Nam — câu trả lời cho vấn đề này là một loại nỗ lực của con người: làm thêm việc tốt, tích lũy công đức, sống đạo đức hơn, cố gắng cân bằng cán cân. Tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc khác. Nó nói rằng vấn đề quá sâu để được giải quyết bằng nỗ lực thêm của con người — và rằng Đức Chúa Trời đã làm điều cần thiết từ phía của Ngài.

Cuộc chuyển dịch ở trung tâm

Phao-lô, viết khoảng hai mươi năm sau cái chết của Chúa Giê-su, trong một lá thư gửi đến hội thánh Cô-rinh-tô, đặt nó theo cách này:

Đức Chúa Trời đã làm cho Đấng vốn chẳng biết tội lỗi trở nên tội lỗi vì chúng ta, hầu cho chúng ta nhờ Đấng đó mà được trở nên sự công bình của Đức Chúa Trời.

Đây là một câu phức tạp, vậy nên đáng để giải nén. Phao-lô đang nói: Chúa Giê-su, là Đấng đã không có tội lỗi nào của Ngài, đã được làm thành mang tội lỗi — không phải tội lỗi của Ngài, mà tội lỗi của những người khác. Và kết quả của sự chuyển dịch đó là những người đó được làm thành đúng với Đức Chúa Trời. (Từ Phao-lô dùng cho đúng là công bình — không phải là làm điều đạo đức mà là đứng đúng vị trí trong mối quan hệ.)

Cùng Phao-lô, trong một lá thư gửi đến hội thánh ở Rô-ma vào khoảng năm 57 SCN, nói điều tương tự khác:

Đức Chúa Trời tỏ lòng yêu thương Ngài đối với chúng ta, khi chúng ta còn là người có tội, thì Đấng Christ vì chúng ta chịu chết.

Điểm Phao-lô đang nhấn mạnh không phải là Chúa Giê-su chết cho những người đã sạch sẽ rồi. Ngài chết cho những người chưa sạch — cụ thể, đang khi họ chưa sạch. Đây là cái mà truyền thống Cơ Đốc gọi là ân điển: một quà tặng không kiếm được.

Tại sao cụ thể là cái chết, chứ không phải điều khác

Đến đây, một câu hỏi tự nhiên xuất hiện. Tại sao là cái chết? Đức Chúa Trời không thể chỉ tha thứ mà không cần đến cuộc hành hình đẫm máu?

Câu trả lời mà truyền thống Cơ Đốc đã đưa ra trong hai ngàn năm bắt đầu bằng việc nói nghiêm túc về việc tổn hại được làm. Trong văn hóa Việt Nam, nếu ai đó đã làm điều ác nghiêm trọng — phản bội gia đình, gây tổn thương vĩnh viễn cho ai đó — và sau đó được tha thứ mà không có gì xảy ra, mọi người cảm thấy có điều gì đó không đúng. Sự tha thứ giá rẻ cảm thấy như xem nhẹ điều ác.

Truyền thống Cơ Đốc cho rằng sự tha thứ luôn có một chi phí. Ai đó phải gánh chi phí đó. Trong trường hợp mọi sự bị làm sai ở mức độ vũ trụ — không chỉ một tội cá nhân, mà toàn bộ tình trạng con người — chi phí cũng ở mức độ vũ trụ. Và tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc là Đức Chúa Trời, thay vì yêu cầu con người gánh chi phí đó, đã quyết định tự mình gánh nó.

Trong các sách Phúc Âm, Chúa Giê-su được ghi lại đã nói về việc làm của Ngài theo cách này:

Vì Con người đã đến không phải để được người ta hầu việc Ngài, song để hầu việc người ta, và phó sự sống mình làm giá chuộc cho nhiều người.

Cụm từ giá chuộc trong câu này có ý nghĩa cụ thể. Trong thế giới cổ đại, một giá chuộc là cái được trả để chuộc một người ra khỏi cảnh nô lệ hoặc cảnh giam. Tuyên bố của Chúa Giê-su, theo cách các sách Phúc Âm ghi lại, là sự sống của chính Ngài là cái được trả cho sự tự do của những người khác.

Một hình ảnh từ Cựu Ước

Phần cũ của Kinh Thánh — Cựu Ước, được viết qua khoảng một ngàn năm trước khi Chúa Giê-su sinh — chứa một văn bản đã được truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử đọc như báo trước về cái chết của Chúa Giê-su. Văn bản, từ một nhà tiên tri tên Ê-sai sống khoảng bảy trăm năm trước Chúa Giê-su, mô tả một nhân vật chịu đau khổ:

Nhưng người đã vì tội lỗi chúng ta mà bị vết, vì sự gian ác chúng ta mà bị thương. Bởi sự sửa phạt người chịu chúng ta được bình an, bởi lằn roi người chúng ta được lành bịnh. Chúng ta thảy đều như chiên đi lạc, ai theo đường nấy: Đức Giê-hô-va đã làm cho tội lỗi của hết thảy chúng ta đều chất trên người.

Truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử đã đọc đoạn này như mô tả về Chúa Giê-su trước khi Ngài đến — sự chuyển dịch tội lỗi từ những người đáng chịu sang một người không đáng chịu, dẫn đến sự lành lặn cho những người đáng chịu.

Tại sao đây được coi là tin tốt

Đáng để dừng lại và nói rõ tại sao truyền thống Cơ Đốc gọi điều này là tin tốt (chữ Phúc Âm trong tiếng Việt mang chính ý này — tin mừng).

Nếu vấn đề con người với Đức Chúa Trời quá sâu để được giải quyết bằng nỗ lực con người, thì tin tốt là vấn đề đã được giải quyết — không phải bởi bạn, không phải bởi việc tích lũy công đức, không phải bởi việc trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình, mà bởi Đức Chúa Trời tự mình hành động. Sự chuyển dịch — Chúa Giê-su chịu thay — có nghĩa là không có gì còn lại cho bạn phải trả. Nó đã được trả rồi.

Phần đáp ứng từ phía bạn, theo truyền thống, không phải là cố gắng kiếm được điều đã được trao. Nó là tin cậy người đã trả. Cụ thể, đó là tin cậy Chúa Giê-su — không như một thầy đạo đức bạn đồng ý, mà như Đấng đã chịu thay bạn.

Lưu ý về văn hóa kính nhớ tổ tiên

Trong văn hóa Việt Nam, có một truyền thống sâu sắc của thờ cúng tổ tiên — kính nhớ những người đi trước, mang ơn họ vì sự sống và sự hi sinh của họ cho con cháu. Truyền thống đó có một sự thấu hiểu mà tuyên bố Cơ Đốc thực sự cộng hưởng với, theo một cách: ý tưởng rằng cuộc sống của bạn được làm thành nhờ sự hi sinh của người khác.

Tuyên bố Cơ Đốc xây dựng trên cùng trực giác đó nhưng đi xa hơn. Nó nói rằng có một Đấng có sự hi sinh của Ngài đứng đằng sau không chỉ một gia đình hay một dòng họ, mà đằng sau khả năng của bất kỳ con người nào để được đúng với Đức Chúa Trời. Đó không phải là sự thay thế cho lòng kính nhớ tổ tiên; nó là một chiều sâu hơn nữa.

Còn bây giờ thì sao?

Nếu bạn đang cố hiểu điều này không phải để dập tắt nó mà để xem xét nó thực sự đang nói gì, bạn có thể nói chuyện về nó. Cuộc trò chuyện của chúng tôi là miễn phí, riêng tư, và bằng tiếng Việt. Bạn bắt đầu nó; bạn kết thúc nó bất cứ lúc nào.

Điều này đến từ đâu trong Kinh Thánh

• Rô-ma 5:8 — "khi chúng ta còn là người có tội, thì Đấng Christ vì chúng ta chịu chết"
• Ê-sai 53:5–6 — văn bản tiên tri được đọc như mô tả về Chúa Giê-su
• Mác 10:45 — Chúa Giê-su nói về mạng sống Ngài như "giá chuộc cho nhiều người"
• Giăng 3:16 — câu được trích nhiều nhất trong Kinh Thánh, về tình yêu và sự ban cho
• 2 Cô-rinh-tô 5:21 — sự chuyển dịch giữa Chúa Giê-su và những người Ngài chết cho
• 1 Phi-e-rơ 3:18 — "Đấng công bình thay cho kẻ không công bình"