Tại sao điều xấu xảy đến với người tốt?

Khi câu hỏi này được gõ vào ô tìm kiếm, thường có một người cụ thể đứng đằng sau nó. Một người bà đã sống cả đời tử tế và bây giờ đang chết vì ung thư. Một đứa trẻ chết quá trẻ. Một người bạn lương thiện mất việc trong khi người tham nhũng thì thăng tiến. Tại sao chuyện đó lại xảy ra với họ? — đó là hình dạng thật của câu hỏi.

Trong văn hóa Việt Nam, một câu trả lời thường có sẵn ngay: nghiệp. Có lẽ họ đã làm điều gì đó trong kiếp trước. Có lẽ tổ tiên đã làm điều gì đó. Có lẽ vũ trụ đang cân bằng. Trang này không xem nhẹ trực giác đó — nó đến từ một sự nhạy cảm sâu sắc đối với việc các hành động phải có hậu quả. Nhưng trang này trình bày một câu trả lời khác: điều truyền thống Cơ Đốc đã nói trong hai ngàn năm về câu hỏi này. Hai câu trả lời sẽ không giống nhau ở những điểm chính.

Một vài từ trước.

Dành cho người đọc không có nền tảng nhà thờ:

• Chúa Giê-su người Na-xa-rét là một thầy giáo tôn giáo người Do Thái sống ở thế kỷ thứ nhất tại vùng Pa-le-xtin. Tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc là Ngài cũng chính là Đức Chúa Trời mang hình hài con người. Ngài bị chính quyền La Mã hành hình khoảng năm 30 SCN bằng phương pháp gọi là thập tự giá.
• Thập tự giá là cách nói gọn của truyền thống Cơ Đốc để chỉ cuộc hành hình đó.
• Sự phục sinh là tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc rằng Chúa Giê-su, sau khi bị hành hình, đã được nhiều nhân chứng được nêu tên thấy còn sống ba ngày sau đó.
• Cựu Ước là phần cũ hơn của Kinh Thánh — các văn bản tôn giáo của người Do Thái được viết khoảng giữa năm 1500 TCN và 400 TCN.
• Sách Gióp là một cuốn sách trong Cựu Ước. Nó kể câu chuyện về một người tên Gióp — được mô tả là một người tốt — mất mọi thứ. Ba mươi bảy chương trong số bốn mươi hai chương là Gióp và bạn ông tranh luận về lý do đằng sau sự đau khổ của ông.
• Các sách Phúc Âm là bốn tiểu sử ngắn về cuộc đời Chúa Giê-su, được những người theo Ngài viết trong vòng vài thập kỷ sau khi Ngài chết.
• Phao-lô là một lãnh đạo Cơ Đốc thời kỳ đầu đã viết khoảng một phần ba phần mới của Kinh Thánh.

Câu trả lời ngắn và thành thật

Truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử bác bỏ ý tưởng rằng đau khổ là tỷ lệ thuận với việc bạn đã làm điều xấu. Nó không nói "nếu bạn khổ, bạn đã đáng khổ." Nó nói gì đó khác: thế giới đã bị vỡ — không phải vì bất kỳ cá nhân cụ thể nào, mà ở mức độ cấu trúc — và sự đổ vỡ đó tấn công người tốt và người không tốt mà không quan tâm họ là ai.

Và truyền thống tiếp tục với một câu thứ hai: rằng Đức Chúa Trời đã bước vào sự đổ vỡ đó trong con người Chúa Giê-su, đã tự mình chịu phần tồi tệ nhất của nó, và đã hứa rằng nó sẽ không có tiếng nói cuối cùng.

Điều mà Kinh Thánh nói trực tiếp về câu này

Trong các sách Phúc Âm, có một cảnh đặc biệt liên quan đến câu hỏi này. Một số người nói chuyện với Chúa Giê-su về hai sự kiện gần đây: một số người Ga-li-lê đã bị tổng đốc La Mã Phi-lát giết khi đang dâng tế tại đền thờ; và một tòa tháp ở thành phố Si-lô-ê đã đổ và giết mười tám người. Cảm giác văn hóa Do Thái lúc bấy giờ — như văn hóa Việt ngày nay — là những nạn nhân này hẳn đã đáng chịu điều đó vì lý do nào đó.

Theo sách Phúc Âm của Lu-ca, Chúa Giê-su trả lời thẳng:

Các ngươi tưởng mấy người Ga-li-lê nầy bị thiệt hại như vậy là tội lỗi hơn mọi người Ga-li-lê khác sao? Ta nói cùng các ngươi, không phải; song nếu các ngươi chẳng ăn năn, thì hết thảy sẽ bị hư mất như vậy.

Lập luận của Chúa Giê-su ở đây có hai bước. Bước một: bác bỏ trực tiếp ý tưởng rằng các nạn nhân đáng chịu điều đó vì họ đã tệ hơn người khác. Bước hai: chuyển sự chú ý sang một câu hỏi rộng hơn — cả thế giới đang ở trong một tình trạng cần được giải quyết.

Trong một cảnh khác (sách Phúc Âm của Giăng), những người theo Chúa Giê-su chỉ vào một người mù bẩm sinh và hỏi: "Thưa Thầy, ai đã phạm tội, người này hay cha mẹ người, mà người sanh ra thì mù như vậy?" Đây chính xác là câu hỏi nghiệp/quả báo bằng từ Do Thái thế kỷ thứ nhất. Câu trả lời của Chúa Giê-su:

Không phải người nầy hay là cha mẹ đã phạm tội; nhưng để cho việc làm của Đức Chúa Trời được tỏ ra trong người.

Truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử đã đọc các cảnh này như một sự bác bỏ rõ ràng và lặp đi lặp lại của khung công thức "đau khổ là sự trả của nghiệp." Theo Chúa Giê-su, mối liên hệ trực tiếp giữa hành vi cá nhân và đau khổ cá nhân — mà nhiều truyền thống tôn giáo đề xuất — không có ở đó.

Câu chuyện về Gióp

Có một cuốn sách trong Cựu Ước được dành toàn bộ cho câu hỏi này. Câu chuyện về Gióp.

Gióp được giới thiệu ngay từ đầu sách như một người tốt — Kinh Thánh nói rõ điều này:

Người ấy vốn trọn vẹn và ngay thẳng, kính sợ Đức Chúa Trời, và lánh khỏi điều ác.

Sau đó, trong vài đoạn, Gióp mất tất cả. Tài sản của ông bị cướp. Mười người con của ông chết trong một thảm họa. Cơ thể ông bị bệnh đau đớn. Vợ ông bảo ông nguyền rủa Đức Chúa Trời và chết đi.

Phần lớn cuốn sách — ba mươi bảy chương trong số bốn mươi hai chương — là ba người bạn của Gióp đưa ra các lý thuyết về lý do tại sao điều này xảy ra với ông. Các lý thuyết của họ là: bạn phải đã làm điều gì đó để đáng chịu; con cái bạn phải đã làm điều gì đó để đáng chịu; bạn nên thú nhận tội lỗi tiềm ẩn của mình. Đây là cùng loại lập luận "điều xảy ra là quả của nghiệp" mà nền văn hóa Việt thường giả định.

Gióp bác bỏ tất cả các lý thuyết của họ. Ông tiếp tục khẳng định rằng ông không xứng đáng với điều này. Cuối câu chuyện, Đức Chúa Trời tự xuất hiện và lên tiếng. Phần đáng chú ý: Đức Chúa Trời không xác nhận các lý thuyết của các bạn của Gióp. Ngài quở trách họ:

Sự giận của ta nổi lên cùng ngươi và hai bạn ngươi; bởi vì các ngươi không nói về ta cách xứng đáng, y như Gióp, kẻ tôi tớ ta, đã nói.

Cuốn sách dài nhất trong Kinh Thánh về đau khổ kết thúc bằng việc Đức Chúa Trời nói rằng câu trả lời "bạn khổ vì bạn đã làm điều gì đó" là sai. Truyền thống Cơ Đốc đã giữ cuốn sách này trong Kinh Thánh suốt hai ngàn năm vì lý do này.

Vậy tại sao điều xấu xảy ra?

Đến đây, bạn có thể tự hỏi: nếu không phải vì nghiệp, thì tại sao? Truyền thống Cơ Đốc đưa ra một câu trả lời khác, với một số bộ phận.

Một: Thế giới đã bị vỡ ở mức độ cấu trúc, không chỉ ở mức độ cá nhân. Phao-lô viết về điều này trong một lá thư gửi đến hội thánh ở Rô-ma khoảng năm 57 SCN. Ông mô tả toàn bộ tạo vật như "đang rên rỉ" — đợi được phục hồi. Đau khổ trong cách hiểu Cơ Đốc không phải là sự cố của các hành vi cá nhân; nó là triệu chứng của một thế giới chưa được sửa.

Hai: Vì sự vỡ đó là cấu trúc, không phải cá nhân, nó tấn công người tốt và người không tốt không có sự phân biệt. Đó là điều Chúa Giê-su nói trong một bài giảng được ghi lại trong sách Phúc Âm của Ma-thi-ơ: "Cha các ngươi ở trên trời khiến mặt trời mọc trên kẻ ác cùng người thiện, ban mưa cho người công bình cùng kẻ độc ác." Cùng thời tiết tốt rơi xuống cả hai. Cùng thảm họa cũng vậy.

Ba: Đức Chúa Trời không đứng ngoài sự đổ vỡ đó. Tuyên bố trung tâm của truyền thống Cơ Đốc là Đức Chúa Trời, trong con người Chúa Giê-su, đã tự mình bước vào sự đau khổ — đến mức bị giết một cách bất công bởi một hệ thống chính trị tham nhũng. Câu trả lời Cơ Đốc cho "tại sao người tốt khổ" không kết thúc bằng một sự giải thích; nó kết thúc bằng một sự đồng hành.

Bốn: Có một sự khôi phục được hứa. Cuốn cuối cùng của Kinh Thánh mô tả một tương lai mà sự đau khổ sẽ được hoàn nguyên, không phải bằng cách giả vờ nó chưa xảy ra, mà bằng cách làm lành nó: "Ngài sẽ lau ráo hết nước mắt khỏi mắt họ, sẽ không có sự chết, cũng không có than khóc, kêu ca, hay là đau đớn nữa; vì những sự thứ nhất đã qua rồi."

Tại sao khung nghiệp gặp khó khăn

Đáng để dừng lại và nói trực tiếp về sự khác biệt giữa cách hiểu nghiệp và cách hiểu Cơ Đốc, vì chúng dẫn đến những thái độ rất khác nhau đối với người đang khổ.

Khung nghiệp, được áp dụng nghiêm túc, dẫn đến một câu hỏi: người này đã làm gì để đáng chịu điều này? Nó đặt gánh nặng tìm lý do lên nạn nhân. Trong các phiên bản hài hòa của khung này (như trong nhiều Phật Giáo Việt Nam), điều này được làm dịu bởi lòng từ bi — vẫn giúp đỡ người khổ, ngay cả nếu họ đáng khổ. Nhưng câu hỏi căn bản vẫn ở đó.

Khung Cơ Đốc đặt câu hỏi khác: làm sao chúng ta đứng cùng người này? Không có gánh nặng giải thích lý do trên nạn nhân. Sự đau khổ không cần được công lý hóa trước khi được làm dịu. Đây không phải là sự khác biệt nhỏ; nó định hình cách bạn đến gần một người đang ngồi trong đau khổ.

Cùng lúc, truyền thống Cơ Đốc không khắc phục hết các trực giác về công lý vũ trụ mà khung nghiệp đang cố làm. Nó cũng cho rằng các hành động có hậu quả, rằng có một công lý cuối cùng, và rằng có một sự công bằng đến lúc — chỉ là không nhất thiết trong khung thời gian của một đời người, và không phải là cơ chế giải thích đau khổ của các cá nhân ngay bây giờ.

Còn bây giờ thì sao?

Nếu câu hỏi này không phải là câu hỏi trừu tượng cho bạn — nếu có một người cụ thể, một mất mát cụ thể, ngồi đằng sau nó — bạn có thể nói chuyện về nó. Cuộc trò chuyện của chúng tôi là miễn phí, riêng tư, và bằng tiếng Việt. Bạn bắt đầu nó; bạn kết thúc nó bất cứ lúc nào.

Nếu bạn đang có ý nghĩ tự làm hại mình hoặc kết thúc cuộc sống, làm ơn gọi đường dây trợ giúp tại địa phương. Ở Việt Nam: các đường dây tâm lý tại các bệnh viện lớn. Ở Mỹ: 988. Ở Úc: Lifeline 13 11 14. Bạn không cần phải xử lý điều này một mình.

Điều này đến từ đâu trong Kinh Thánh

• Gióp 1:8–12 — Gióp được Kinh Thánh tuyên bố là "trọn vẹn và ngay thẳng" trước khi đau khổ
• Lu-ca 13:1–5 — Chúa Giê-su bác bỏ ý tưởng rằng nạn nhân của thảm họa đáng chịu nhiều hơn người khác
• Giăng 9:1–3 — Chúa Giê-su trả lời câu hỏi về người mù bẩm sinh
• Rô-ma 8:18–22 — Phao-lô mô tả toàn bộ tạo vật như đang đợi sự khôi phục
• Rô-ma 8:28 — câu thường được trích về việc Đức Chúa Trời làm cho mọi sự cùng hợp lại cho điều tốt cho những người yêu Ngài
• Khải Huyền 21:3–4 — mô tả về tương lai cuối cùng theo cái nhìn Cơ Đốc