Czy Bóg jest dobry?

Mało kto wpisuje to pytanie z czystej ciekawości. Najczęściej za nim stoi coś — śmierć kogoś, kto nie powinien był umrzeć, choroba dziecka, krzywda, na którą nikt nie zareagował, sekwencja lat, w których wszystko szło źle. "Czy Bóg jest dobry?" to wtedy nie pytanie z lekcji religii. To pytanie z bólu.

Ta strona nie próbuje cię na siłę przekonywać. Próbuje uczciwie odpowiedzieć: co chrześcijaństwo właściwie twierdzi o dobroci Boga, czemu większość prostych odpowiedzi nie wystarcza, i co ta teza zostawia ci do zrobienia, jeśli jesteś w środku czegoś, w czym jej nie widzisz.

W polskim kontekście to pytanie ma dodatkową warstwę. Wielu z nas wyrosło w wierze, w której Bóg jest dobry było zdaniem powtarzanym z taką częstotliwością, że przestało coś znaczyć — albo, gorzej, zaczęło znaczyć "przestań się skarżyć." Strona nie próbuje tego zdania bronić w tej formie. Próbuje sięgnąć po to, co kryje się pod nim w samej tradycji.

Najpierw kilka terminów

Dla czytelników bez kościelnego zaplecza:

• Jezus z Nazaretu był żydowskim nauczycielem religijnym, który żył w pierwszym wieku w Palestynie pod okupacją rzymską. Chrześcijaństwo twierdzi, że był również Bogiem w ludzkiej postaci. Został zabity około 30 r. n.e. przez rząd rzymski metodą egzekucji zwaną ukrzyżowaniem.
• Krzyż to chrześcijański skrót na tę egzekucję — publiczne rzymskie zabicie Jezusa około 30 r. n.e.
• Zmartwychwstanie to chrześcijańska teza, że Jezus po swojej egzekucji został zobaczony żywy trzy dni później przez wielu nazwanych z imienia świadków.
• Łaska to chrześcijańskie słowo na niezasłużoną dobroć — traktowanie kogoś dobrze niezależnie od tego, czy na to zasłużył.
• Psalmy to długi zbiór 150 modlitw i poematów ze Starego Testamentu — w tym wiele tekstów skargi, lamentu i pretensji do Boga.
• Paweł był wczesnym chrześcijańskim przywódcą, który napisał około jednej trzeciej Nowego Testamentu.

Krótka, szczera odpowiedź

Tak, chrześcijaństwo twierdzi, że Bóg jest dobry — ale to twierdzenie nie wyklucza tego, że konkretne życie może być bardzo bolesne, i nie żąda od ciebie, żebyś się z tego bólu śmiał. Chrześcijański dowód dobroci Boga nie polega na tym, że w twoim życiu wszystko się składa. Polega na tym, co Bóg zrobił w konkretnej osobie w konkretnym momencie historii — i ten ruch jest publiczny, do sprawdzenia.

"Dobry" — co to słowo właściwie znaczy

Zanim w ogóle da się sensownie powiedzieć, czy Bóg jest dobry, trzeba ustalić, co rozumiemy przez dobry. W codziennym polskim często znaczy "miły dla mnie w tej chwili" albo "daje mi to, czego chcę." W chrześcijańskim słowniku znaczy coś węższego i głębszego: naprawdę dobry dla człowieka w sensie ostatecznym — nawet jeśli to, co naprawdę jest dla człowieka dobre, nie zawsze jest tym, czego w tej chwili chce.

To rozróżnienie ma swoje koszty. Część chrześcijańskich odpowiedzi na ból brzmi do polskiego ucha jak unik — "Bóg widzi szerzej." I czasami jest unikiem. Ale czasami jest realnym opisem. Każdy uczciwy rodzic, każdy uczciwy lekarz, każdy uczciwy nauczyciel wie, że dobre dla kogoś nie zawsze pokrywa się z miłe dla kogoś. Chrześcijański opis Boga zakłada, że ta różnica się da rozszerzyć na całe życie człowieka.

Sam Jezus, według jednej z Ewangelii, kiedy go ktoś nazwał dobrym nauczycielem, odpowiedział czymś nieoczekiwanym: "Czemu nazywasz Mnie dobrym? Nikt nie jest dobry, tylko sam Bóg." Chodziło o jasność. Ludzkie dobry jest częściowe. Tylko w jednym miejscu — w samym Bogu — dobry jest pełne.

Co chrześcijaństwo nie twierdzi o dobroci Boga

Dla osoby, która wchodzi na tę stronę z bólu, ważniejsze od tego, co tradycja twierdzi, jest często to, czego nie twierdzi.

Nie twierdzi, że twój ból jest karą. Karykatura tej tezy ciągnie się przez wieki — "jak ktoś cierpi, to musiał coś przeskrobać" — i sam Jezus ją wprost obala w kilku Ewangelijnych scenach. Jedna z najwyraźniejszych: pyta się uczeń o człowieka niewidomego od urodzenia, "kto zgrzeszył — on czy jego rodzice?" Jezus odpowiada: "Ani on nie zgrzeszył, ani jego rodzice." Mechanika cierpisz, bo zasłużyłeś nie jest chrześcijańska. Jest pogańska.

Nie twierdzi, że Bóg organizuje wszystko, co się dzieje, jako tajny plan, który zrozumiesz, jak dorośniesz. Wiele osób w Polsce słyszało zdanie "Bóg ma w tym swój plan" po wypadku, po pogrzebie, po diagnozie. Czasami pomocne, częściej raniące. Chrześcijaństwo, w jego ostrożniejszej warstwie, nie mówi, że Bóg projektuje krzywdę. Mówi, że Bóg może być obecny w krzywdzie, której nie zorganizował, i z niej coś wyprowadzić, mimo że ona sama nie jest jego dziełem.

Nie twierdzi, że masz przestać czuć to, co czujesz. Biblia jest pełna ludzi, którzy mówią Bogu w twarz, że jest spóźniony, że jest niesprawiedliwy, że ich zostawił. Jeden z autorów psalmów krzyczy: "Powstań, dlaczego śpisz, Panie? Przebudź się!" Inny: "Boże mój, Boże, czemuś mnie opuścił?" — to samo zdanie, które potem cytuje Jezus z krzyża. Ten gatunek mówienia do Boga jest w samej Biblii akceptowanym językiem.

Gdzie chrześcijaństwo opiera tezę o dobroci Boga

Tu jest moment, w którym ta tradycja robi konkretny ruch. Chrześcijaństwo nie tłumaczy dobroci Boga przede wszystkim przez to, że świat jest piękny, ani przez to, że wszystko ma sens, ani przez to, że czujesz coś podczas modlitwy. Wszystkie te rzeczy mogą być prawdą albo nie. Tradycja opiera tezę o dobroci Boga na jednym konkretnym wydarzeniu: na tym, że Bóg sam, w osobie Jezusa, wszedł w skutki ludzkiego zła i wziął je na siebie.

Paweł, w liście do chrześcijan w Rzymie pisanym około 57 r. n.e., ujął to w formie pytania, którego sam się chwyta: "Skoro nawet własnego Syna nie oszczędził, ale Go za nas wszystkich wydał, jakże miałby także wraz z Nim wszystkiego nam nie darować?" Argument jest taki: jeżeli się raz okazało, że Bóg jest gotowy zapłacić maksymalną cenę za to, by dotrzeć do ciebie, to teza o jego dobroci nie wisi na tym, co się Tobie podoba w twoim życiu w tym tygodniu. Wisi na tym, co już zrobił.

Inaczej mówiąc — chrześcijański dowód dobroci Boga ma datę i miejsce. Około 30 r. n.e., pod Jerozolimą. Egzekucja. I, według świadków, których lista jest najwcześniejszym chrześcijańskim dokumentem — wydarzenie, które chrześcijanie nazywają zmartwychwstaniem, kiedy ten sam Jezus został zobaczony żywy trzy dni później.

Bez tego ruchu chrześcijańska teza o dobroci Boga jest pobożnym życzeniem. Z tym ruchem staje się twierdzeniem o tym, co Bóg już zrobił.

Co z bólem, który nie ma żadnego sensu

Tradycja, w której jest się uczciwym, nie udaje, że na to ma czystą odpowiedź. Strona "Dlaczego Bóg pozwala na cierpienie?" podchodzi do tego pytania bardziej wprost. Tu wystarczy powiedzieć tyle: chrześcijaństwo nie próbuje zracjonalizować twojego konkretnego cierpienia jako dobrego. Twierdzi, że w nim nie jesteś sam — i że to, co teraz wygląda jak ostateczna porażka dobroci, w długim horyzoncie nie jest ostatnim słowem.

Ostatnia księga Biblii, napisana na samym końcu pierwszego wieku, kończy chrześcijański opis przyszłości tym obrazem: "I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły." Sens nie jest taki, że ból teraz znika. Sens jest taki, że ból ma swój koniec — i że ten sam Bóg, którego ludzie pytają, czemu nie był wcześniej, sam go ociera.

Co ze złem, które ludzie zrobili w imię Boga

To trzeba powiedzieć, bo dla wielu polskich czytelników to jest dziś pierwsza odpowiedź, jaką sami sobie dają na pytanie "czy Bóg jest dobry?" Nie — nie wygląda, by był, bo zobacz, co zrobili jego ludzie.

To uczciwa reakcja na rzeczywiste zło. Skala nadużyć w polskim Kościele — w tym to, co pokazały dokumenty filmowe braci Sekielskich i kolejne sprawy — jest dla wielu osób tak ciężka, że samo słowo Bóg w polskim uchu zaczyna brzmieć inaczej. Chrześcijaństwo, na poziomie samego nauczania Jezusa, jest wobec tego zła nieprzejednane. Jezus wprost mówi o tych, którzy krzywdzą dzieci, że "byłoby lepiej dla niego, gdyby kamień młyński zawieszono mu u szyi, a jego samego wrzucono w morze." To nie jest tradycja, która uznawała takie rzeczy. Jest tradycją, której konkretne instytucje zdradziły to, co sama tradycja nauczała.

Rozdzielenie czy Bóg jest dobry od czy ludzie w jego imię byli dobrzy nie jest unikiem. Jest precyzyjnym oddzieleniem dwóch różnych pytań, które wymagają osobnych odpowiedzi. Strony "Czy można odejść z Kościoła?" i "Czy wątpienie jest w porządku?" zajmują się drugim wprost.

A teraz?

Jeśli pytanie "czy Bóg jest dobry?" dla Pana lub Pani nie jest filozoficzne, tylko ciężkie — masz konkretną sprawę, którą trzymasz, i chcesz po prostu powiedzieć ją głośno — możesz porozmawiać. Nasz czat jest bezpłatny, prywatny i po polsku. Nie trzeba niczego z góry przyjąć, żeby zacząć. Ty go zaczynasz; ty go kończysz, kiedy chcesz.

Skąd to się bierze w Biblii

• Psalm 34,8 — "Skosztujcie i zobaczcie, jak dobry jest Pan"
• Marek 10,18 — Jezus: "Czemu nazywasz Mnie dobrym? Nikt nie jest dobry, tylko sam Bóg"
• Rzymian 8,32 — "Skoro nawet własnego Syna nie oszczędził, ale Go za nas wszystkich wydał..."
• 1 Jana 4,8–10 — wczesna chrześcijańska definicja: "Bóg jest miłością"
• Wyjścia 34,6–7 — samoopis Boga w Starym Testamencie: "miłosierny i łaskawy, nieskory do gniewu"
• Jakuba 1,17 — "Każde dobro, jakie otrzymujemy, i wszelki dar doskonały zstępują z góry, od Ojca świateł"