Dlaczego Bóg pozwala na cierpienie?

Większość osób, które wpisują to pytanie, nie pyta abstrakcyjnie. Coś się stało albo dzieje się dalej, i "dlaczego Bóg pozwala na to" to jedyne słowa, które na to pasują. Zanim cokolwiek innego: jeśli trafiłeś tu z wnętrza takiego bólu, ta strona jest dla ciebie i poważnie cię traktuje.

Nie musisz być religijny, żeby przeczytać dalej. Strona opisuje, co chrześcijaństwo właściwie mówi o cierpieniu — i możesz to przyjąć jako jedną konkretną odpowiedź, w prostym języku, do zestawienia z tym, co już próbowałeś.

W polskim kontekście to pytanie często niesie też inną warstwę. Z dzieciństwa mogłeś dostać zdanie "taka była wola Boża" przy pogrzebie, "Bóg ma w tym swój plan" przy chorobie, "to za nasze grzechy" przy katastrofie. Te zdania, nawet jeśli kogoś gdzieś pocieszyły, dla wielu osób są tym, co zamknęło rozmowę z Bogiem na lata. Ta strona ich nie powiela.

Kilka pojęć na początek

Dla czytelników bez kościelnego zaplecza:

• Jezus z Nazaretu był żydowskim nauczycielem religijnym, który żył w pierwszym wieku w Palestynie pod okupacją rzymską. Chrześcijaństwo twierdzi, że był również Bogiem w ludzkiej postaci. Został zabity około 30 r. n.e. przez rząd rzymski metodą egzekucji zwaną ukrzyżowaniem.
• Krzyż to chrześcijański skrót na tę egzekucję — publiczne rzymskie zabicie Jezusa około 30 r. n.e.
• Zmartwychwstanie to chrześcijańska teza, że Jezus po swojej egzekucji został zobaczony żywy trzy dni później przez wielu nazwanych z imienia świadków.
• Chrystus to tytuł, nie nazwisko. To greckie tłumaczenie hebrajskiego Masziach (Mesjasz) — namaszczony, długo zapowiadana postać w tradycji żydowskiej.
• Ewangelie to cztery krótkie opisy życia Jezusa — Mateusz, Marek, Łukasz i Jan — spisane przez jego uczniów w dekadach po jego śmierci.

Krótka, szczera odpowiedź

Chrześcijaństwo nie ma czystego filozoficznego rozwiązania problemu cierpienia. Ma coś innego, dziwniejszego: tezę, że sam Bóg wszedł w cierpienie, zamiast je wyjaśnić.

Bóg nie został poza bólem

Środek chrześcijańskiej historii to Bóg, który nie został poza bólem. Według ewangelijnych opisów życia Jezusa stanął on przy grobie przyjaciela i zapłakał — choć teksty mówią, że za chwilę miał go wskrzesić. Według jednej z Ewangelii Jezus "zapłakał. A Żydzi rzekli: oto jak go miłował." To nie jest zdystansowany filozof odpowiadający na pytanie o ból. To jest osoba, która w nim stoi.

Sam Jezus umarł na publicznej egzekucji wykonanej tak, by przedłużyć cierpienie. Według ewangelii w momencie, w którym konał, wykrzyknął jedno z najbardziej wstrząsających zdań w Biblii: "Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?" To zdanie cytuje pierwszy wers psalmu, który dobrze znał. To znaczy, że człowiek, którego chrześcijaństwo nazywa Bogiem w ludzkiej postaci, sam przeszedł moment, w którym Bóg wydaje się nieobecny.

Cokolwiek chrześcijaństwo mówi o cierpieniu, mówi to z miejsca, w którym jego centralna postać sama tego nie ominęła.

Wolność jest częścią odpowiedzi, ale nie całością

Część cierpienia bierze się z ludzkich decyzji — własnych, cudzych, systemowych. Chrześcijaństwo trzyma się tezy, że Bóg stworzył ludzi z prawdziwą wolnością, bo bez niej nie było możliwe nic, co naprawdę nazywamy miłością albo dobrocią. Konsekwencja: prawdziwa wolność znaczy też możliwość naprawdę złych decyzji — i te decyzje uderzają w innych. Wojny, przemoc, zaniedbanie, krzywda dzieci, korupcja, zdrada — to nie jest "plan," to są ludzkie czyny.

Ale nie wszystko cierpienie da się tym wyjaśnić. Choroba dziecka, trzęsienie ziemi, samobójstwo nastolatka, demencja u kogoś, kto był pełen siebie — to nie są skutki jednej niegodziwości. Chrześcijaństwo, w jego najuczciwszej warstwie, nie próbuje takich rzeczy zracjonalizować. Mówi inaczej: że świat, w którym żyjemy, jest zepsuty na poziomie, który sięga głębiej niż konkretne decyzje, i że ten stan nie jest tym, do czego był pomyślany.

Paweł, jeden z najwcześniejszych chrześcijańskich pisarzy, w liście do chrześcijan w Rzymie pisanym około 57 r. n.e. ujął to obrazowo: "Stworzenie z upragnieniem oczekuje objawienia się synów Bożych... gdyż całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha w bólach rodzenia." Obraz jest taki: świat nie jest taki, jaki miał być, i sam to wie.

"Bóg cię tym czegoś uczy" — co z tym zdaniem

W polskim kontekście częste zdanie. Czasami pomocne, częściej raniące. Co właściwie mówi chrześcijaństwo na ten temat?

Nie to, że Bóg sprowadza cierpienie po to, by ciebie czegoś nauczyć. Chrześcijaństwo nie twierdzi, że Bóg organizuje wypadek samochodowy jako lekcję pokory albo nowotwór jako wezwanie do żarliwości. To jest karykatura nauczania, której wiele rodzin niesie ze sobą po pogrzebach i która zrobiła w polskich rodzinach dużo szkód.

Co chrześcijaństwo właściwie twierdzi: że w cierpieniu, którego Bóg nie sprowadza, ale na które pozwala, on sam może być obecny w sposób, który zmienia człowieka. Inaczej mówiąc — ten sam ból, który mógłby cię zniszczyć, może też (nie musi, może) stać się miejscem, gdzie cię spotyka. To nie znaczy, że ból jest "za coś." Znaczy, że nie jest pusty.

To jest poważnie inne stanowisko niż "taka była wola Boża" i warto je odróżnić.

Dlaczego nie kończy z tym wszystkim natychmiast

To uczciwe pytanie i chrześcijaństwo go nie unika. Krótka odpowiedź, którą daje, brzmi tak: gdyby Bóg dziś o godzinie 17:42 zakończył wszystko zło, zakończyłby też ludzi w trakcie ich własnych życiowych decyzji — w tym takich, które jeszcze nie zostały podjęte. Cierpliwość, którą chrześcijaństwo przypisuje Bogu, jest jednym z aspektów jego miłosierdzia: czeka tak długo, jak długo, by dać czas na to, by ktoś jeszcze wrócił.

Drugi list Piotra, napisany w pierwszym wieku, ujął to tak: "Pan nie zwleka z wypełnieniem obietnicy — jak niektórzy sądzą, że zwleka — ale On jest cierpliwy w stosunku do was. Nie chce bowiem niektórych zgubić, ale wszystkich doprowadzić do nawrócenia."

To nie odpowiada na pytanie "dlaczego dziś," ale uczciwie nazywa, dlaczego niedziś.

Publiczny powód nadziei

Trzy linie powyżej są ważne, ale same w sobie nie wystarczają. To, co odróżnia chrześcijański opis cierpienia od dobrze sformułowanej filozofii, to konkretne wydarzenie, na które wskazuje.

Twierdzenie chrześcijaństwa brzmi tak: ten sam Jezus, który został zabity, wyszedł z grobu trzy dni później — to jest wydarzenie, które chrześcijanie nazywają zmartwychwstaniem.

Paweł, w liście do chrześcijan w Koryncie pisanym około 55 r. n.e., ujął to tak: "A jeżeli Chrystus nie zmartwychwstał, daremne jest nasze nauczanie, próżna jest także wasza wiara... Tymczasem jednak Chrystus zmartwychwstał jako pierwszy spośród tych, co pomarli."

Sens nie jest taki, że zmartwychwstanie sprawia, że twoje konkretne cierpienie ma sens. Nie sprawia. Sens jest taki, że istnieje teraz publiczny, historyczny powód, by sądzić, że cierpienie nie ma ostatniego słowa — nie dlatego, że ktoś tak powiedział, tylko dlatego, że coś się stało.

Ostatnia księga Biblii, napisana na samym końcu pierwszego wieku, kończy chrześcijański opis przyszłości tym obrazem: "I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły." Sens nie jest taki, że ból teraz znika. Sens jest taki, że ból ma swój koniec — i Bóg sam go ociera. Nie dystansuje się.

Co to znaczy, jeśli jesteś w tym teraz

Kilka rzeczy, które chrześcijaństwo nie mówi i o których warto wiedzieć, bo część z nich słyszałeś jako mówioną:

• Nie mówi, że twój ból jest karą. (Patrz nasza strona "Czy cierpienie to kara od Boga?" w wersji angielskiej — wkrótce po polsku.)
• Nie mówi, że gdybyś miał wystarczająco wiary, ból by zniknął.
• Nie mówi, że masz przestać czuć to, co czujesz, i być wdzięczny.
• Nie mówi, że twoja złość na Boga jest grzechem. Biblia jest pełna ludzi, którzy się złoszczą na Boga w jego obecności i nadal są z nim w rozmowie.

To, co mówi, to że jest z tobą obecność, którą możesz prosić, by się dała znać. Piotr, jeden z najbliższych uczniów Jezusa, w liście napisanym w pierwszym wieku, ujął to prosto: "Wszystkie troski wasze przerzućcie na Niego, gdyż Jemu zależy na was."

A teraz?

Jeśli to czytasz w środku czegoś, czego nie umiesz unieść — nie musisz tego rozwiązywać sam. Nasz czat jest bezpłatny, prywatny i po polsku. Nie musisz nic deklarować, żeby zacząć. Ty go zaczynasz; ty go kończysz, kiedy chcesz.

Jeśli mierzysz się z myślami o odebraniu sobie życia — zadzwoń na bezpłatny Telefon Zaufania dla Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym: 116 123. Jeśli jesteś osobą do 18. roku życia — Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: 116 111. Te numery są bezpłatne i czynne.

Skąd to się bierze w Biblii

• Jan 11,33–35 — Jezus płacze przy grobie przyjaciela
• Rzymian 8,18–25 — "całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha w bólach rodzenia"
• 2 Koryntian 4,16–18 — chrześcijański opis tego, jak ból i nadzieja istnieją obok siebie
• Izajasza 53,3–5 — proroctwo o cierpiącej postaci, w której chrześcijaństwo widzi Jezusa
• 1 Piotra 5,7 — "wszystkie troski wasze przerzućcie na Niego"
• Apokalipsa 21,3–4 — "otrze z ich oczu wszelką łzę"