Pse duhej të vdiste Jezusi?

Ka një gjë që s'kuadron te kjo histori, dhe ia vlen ta thuash hapur: nëse Zoti është i plotfuqishëm dhe do të falë, pse duhej dikush të vdiste fare? Pse thjesht të mos falte, siç fal një njeri një borxh, dhe të mbaronte puna? Pyetja është e mirë. Për shumë njerëz, sidomos ata të rritur me idenë e një Zoti që fal drejtpërdrejt, e gjithë ideja e një vdekjeje "të nevojshme" tingëllon si mizori ose si dramë e tepërt.

Kjo faqe përpiqet të tregojë çfarë pretendon vërtet krishterimi këtu — jo si formulë, por si diçka që, kur e sheh nga afër, ka një logjikë të vetën.

Disa terma së pari

Për lexuesit pa sfond kishtar:

• Jezusi i Nazaretit ishte një mësues fetar hebre që jetoi në Palestinën e shekullit të parë. Krishterimi shton se ai ishte edhe Zoti në formë njerëzore. U ekzekutua nga qeveria romake rreth vitit 30 pas Krishtit me një mënyrë ekzekutimi të quajtur kryqëzim.
• Kryqi është shkurtimi i krishterë për atë ekzekutim — vrasja publike romake e Jezusit rreth vitit 30 pas Krishtit.
• Mëkati, në shkrimet e krishtera, nuk është thjesht sjellje e keqe. Është gjendja më e gjerë e të qenit jashtë vijës me mënyrën si gjërat ishin menduar të ishin — dhe veprat konkrete që rrjedhin prej saj.
• Hiri është fjala e krishterë për favor të pafituar — Zoti që sillet mirë me dikë përtej asaj që ai e meritoi.
• Pali ishte një udhëheqës i hershëm i krishterë që shkroi një pjesë të mirë të Dhiatës së Re; letrat e tij janë disa nga dokumentet më të hershme të krishtera që kemi.

Përgjigjja e shkurtër dhe e ndershme

Pretendimi i krishterimit nuk është se Zoti kishte nevojë për gjak për t'u qetësuar. Është se e keqja reale ka një kosto reale — dikush gjithmonë e paguan — dhe se te kryqi, Zoti zgjodhi ta mbante vetë atë kosto në vend që t'ia ngarkonte njeriut. Falja nuk është kurrë falas për atë që fal; ajo kushton. Krishterimi thotë se Zoti e pagoi vetë çmimin.

Pse falja nuk është kurrë thjesht "e harroj"

Mendoje me diçka të vogël njerëzore. Nëse dikush të thyen diçka të shtrenjtë dhe ti thua "s'ka gjë, e fal", ku shkoi dëmi? Nuk u zhduk. Ti vendose ta mbash humbjen mbi vete në vend që ta kërkosh nga tjetri. Kjo është çfarë do të thotë vërtet të falësh: jo të bësh sikur s'ka ndodhur asgjë, por të mbash vetë koston e asaj që ndodhi.

Tani zmadhoje. Nëse e keqja në botë është reale — mizoria, tradhtia, shtypja e të dobëtit — atëherë "falja" nuk mund të jetë thjesht Zoti që bën sikur nuk ka rëndësi. Kjo do të bënte drejtësinë një gënjeshtër. Krishterimi pretendon se Zoti nuk e shpërfill të keqen dhe as nuk e shtyp njeriun me të; ai gjen një rrugë të tretë ku e keqja merret seriozisht dhe njeriu prapë lirohet. Ajo rrugë e tretë, thotë tradita, është që koston ta mbajë vetë.

Pse vetë Zoti, dhe jo dikush tjetër

Këtu shumë njerëz ndalen: "atëherë Zoti ndëshkoi një të pafajshëm në vend të fajtorit — ku është drejtësia te kjo?" Do të ishte e padrejtë, po të ishte Jezusi një palë e tretë e tërhequr zvarrë në punë. Por pretendimi i krishterimit është më i çuditshëm dhe pikërisht këtu qëndron: se Jezusi ishte vetë Zoti në formë njerëzore. Pra nuk është një gjykatës që dënon dikë tjetër; është gjykatësi që zbret nga froni dhe e merr vetë dënimin mbi supet e veta.

Pali e përmblodhi te një letër drejtuar të krishterëve në Romë: se Zoti e tregoi dashurinë e vet "duke qenë se, kur ne ishim ende larg, Krishti vdiq për ne." Vër re rendin — jo pasi njerëzit u përmirësuan, por para. Kjo është zemra e pretendimit: se vdekja nuk ishte pagë që kërkoi Zoti, por dhuratë që dha ai.

Përse pikërisht ky është lajmi i mirë

Nëse mekanika është ashtu, atëherë del diçka çliruese. Nuk të mbetet ty ta paguash borxhin me përpjekje, me përsosje, me një jetë të kaluar duke shpresuar se balanca do dalë në favorin tënd. Sipas një ndjekësi të hershëm të Jezusit me emrin Pjetër, ai "i mbarti vetë mëkatet tona." Kjo do të thotë se pesha që ndoshta e mban tani — për gjërat që ke bërë dhe s'i ndreqësh dot — ka tashmë një vend ku është vendosur. S'të kërkohet ta mbash të dyfishtë.

Ku të vendos kjo

Nuk të kërkohet ta pranosh sot. Të kërkohet vetëm ta shohësh se pretendimi nuk është një Zot i etur për gjak, por një Zot që merr mbi vete atë që të tjerët do të ta ngarkonin ty. Nëse do ta shohësh nga afër, mënyra më e mirë s'është më shumë teori — është të lexosh një nga katër përshkrimet e shkurtra të fundit të jetës së tij dhe të pyesësh se çfarë lloj dashurie duket aty.

Po tani?

Nëse kjo të prek jo si enigmë, por sepse mban një peshë që do të lije diku — mund të flasësh për të. Biseda jonë është falas, private dhe në gjuhën tënde. Ti e fillon; ti e mbaron kur të duash.

Nga vjen kjo në Bibël

• Isaia 53:4–6 — një tekst i vjetër për dikë që mban mbi vete atë që u takonte të tjerëve
• Romakëve 3:23–26 — si mban Zoti njëkohësisht drejtësinë dhe faljen
• Romakëve 5:6–8 — "kur ne ishim ende larg, Krishti vdiq për ne"
• 1 Pjetri 2:24 — "i mbarti vetë mëkatet tona"
• 2 Korintasve 5:21 — shkëmbimi: ai mori atë që ishte tona
• Gjoni 3:16 — vdekja e paraqitur si dhuratë nga dashuria, jo si kërkesë