Pse u ndodhin gjëra të këqija njerëzve të mirë?

Shumica që e shkruajnë këtë në kërkim nuk po bëjnë një pyetje filozofie. Ka ndodhur diçka — një sëmundje që s'e meritoi askush, një humbje që s'ka logjikë, dikush i mirë i goditur ndërsa dikush i keq kaloi pa u prekur — dhe "pse u ndodhin gjëra të këqija njerëzve të mirë" janë të vetmet fjalë që i shkojnë. Nëse erdhe këtu nga një vend i tillë, atëherë kjo faqe është për ty, dhe ka ndërmend të të marrë seriozisht.

Nuk do të të japë një formulë të pastër. Krishterimi nuk ka një zgjidhje të rregullt matematikore për vuajtjen. Ka diçka tjetër, dhe më të çuditshme, që ia vlen ta shohësh.

Disa terma së pari

Për lexuesit pa sfond kishtar:

• Jezusi i Nazaretit ishte një mësues fetar hebre që jetoi në Palestinën e shekullit të parë. Krishterimi shton se ai ishte edhe Zoti në formë njerëzore. U ekzekutua nga qeveria romake rreth vitit 30 pas Krishtit me një mënyrë ekzekutimi të quajtur kryqëzim.
• Ringjallja është pretendimi i krishterë se Jezusi, pas ekzekutimit, u pa i gjallë tri ditë më vonë nga disa dëshmitarë me emër.
• Ungjijtë janë katër biografi të shkurtra të jetës së Jezusit — Mateu, Marku, Luka dhe Gjoni — shkruar nga ndjekësit e tij brenda dekadash pas vdekjes së tij.

Përgjigjja e shkurtër dhe e ndershme

Krishterimi nuk pretendon se çdo gjë e keqe ka një arsye të fshehur që do ta miratoje po ta dije. Pretendon diçka më të përmbajtur dhe, për shumëkënd, më të besueshme: se bota është vërtet e prishur, se vuajtja shpesh është e padrejtë dhe pa kuptim, se Zoti nuk qëndroi jashtë saj, dhe se ajo nuk do të ketë fjalën e fundit. Këto katër së bashku janë përgjigjja, jo një shpjegim i vetëm.

Refuzimi i idesë se vuajtja është dënim

Ka një supozim që lëndon shumë njerëz: se kush pëson keq, e ka merituar disi. Është e vjetër dhe e përhapur. Por vër re se Jezusi vetë e hodhi poshtë. Sipas njërës prej biografive, kur ndodhi një fatkeqësi që vrau disa njerëz, ai i pyeti dëgjuesit nëse mendonin se ata të vdekurit ishin më fajtorë se të tjerët — dhe u tha qartë: jo. Në një skenë tjetër, kur e pyetën se cili kishte mëkatuar që një njeri kishte lindur i verbër, ai ose prindërit, Jezusi u përgjigj se as njëri as tjetri.

Kjo do të thotë se, brenda vetë traditës, nuk të lejohet ta lexosh dhimbjen tënde si notë ndëshkimi. Nëse dikush të ka thënë "ndoshta e ke merituar", ai fliste kundër vetë asaj që mësoi Jezusi.

Bota e merr shiun mbi të gjithë njësoj

Një nga vërejtjet më të thata të Jezusit, sipas rrëfimit të njërit ndjekës, ishte se Zoti "e bën diellin të lindë mbi të mirët e mbi të këqijtë, dhe dërgon shi mbi të drejtët e mbi të padrejtët." Kjo nuk është ngushëllim i lehtë; është pranim. Bota, në gjendjen e saj të tanishme, nuk shpërndan fat sipas meritës. Njeriu i mirë dhe njeriu i keq qëndrojnë nën të njëjtin qiell. Krishterimi nuk e mohon këtë padrejtësi — e emërton.

Madje edhe brenda Biblës ka zëra që i bërtasin Zotit pikërisht për këtë. Një profet i vjetër me emrin Habakuk e nisi shkrimin e vet duke pyetur me zemërim pse Zoti e lë padrejtësinë të vazhdojë, pse "e keqja fiton". Ai zë nuk u fshi nga tradita; u ruajt brenda saj. Që do të thotë se pyetja jote e zemëruar ka vend këtu, jo jashtë.

Pjesa që e bën krishterimin të ndryshëm

Shumë botëkuptime ofrojnë një shpjegim për vuajtjen. Krishterimi bën diçka tjetër: pretendon se Zoti hyri vetë brenda saj. Zemra e historisë është një Zot që nuk qëndroi larg dhimbjes, por u bë njeri dhe e provoi — tradhtinë, torturën, një vdekje të padrejtë. Sipas rrëfimeve, ai qau te varri i një miku edhe kur dinte se ç'do bënte më pas.

Kjo nuk e bën dhimbjen tënde konkrete të "kuptueshme". Por ndryshon me çfarë ke të bësh. Nuk është një Zot që të shikon nga larg dhe të thotë të durosh; është, sipas pretendimit, dikush që e njeh nga brenda atë ku je. Dhe pretendimi shkon më tej: se i njëjti Jezus që u vra, u ngrit tri ditë më vonë — që do të thotë se ka një arsye publike, jo thjesht një shpresë, për të besuar se vuajtja dhe vdekja nuk do ta kenë fjalën e fundit. Pali e quajti vdekjen "armikun e fundit që do të shkatërrohet" — jo diçka që duhet pranuar, por diçka që do të mundet.

Ku të vendos kjo

Nëse je në mes të diçkaje tani, s'ke nevojë ta zgjidhësh gjithë këtë sot. Mjafton të dish se tradita nuk të kërkon të bësh sikur dhimbja s'ka rëndësi, as të mendosh se e meritove. Të lejon të jesh i zemëruar, dhe të ofron jo një formulë, por një person që pretendon se ka qenë vetë brenda.

Po tani?

Nëse mban tani një humbje ose një padrejtësi që s'ta nxë zemra, mund të flasësh për të. Biseda jonë është falas, private dhe në gjuhën tënde. Ti e fillon; ti e mbaron kur të duash. Nuk do të të japë përgjigje të gatshme — do të të dëgjojë.

Nga vjen kjo në Bibël

• Luka 13:1–5 — Jezusi hedh poshtë idenë se viktimat ishin më fajtorë
• Gjoni 9:1–3 — "as ky nuk mëkatoi, as prindërit e tij"
• Jobi 1:8 — një njeri i drejtë që pëson keq pa e merituar
• Mateu 5:45 — dielli dhe shiu bien mbi të mirët e mbi të këqijtë njësoj
• Romakëve 8:28 — pretendimi se Zoti punon edhe përmes së keqes
• Habakuku 1:2–4 — një profet i bërtet Zotit pse e keqja fiton
• 1 Korintasve 15:26 — vdekja si "armiku i fundit që do të shkatërrohet"