Czy jestem zbyt złamany dla Boga?

Jeśli to wpisałeś, prawdopodobnie nie chodzi o ogólne pytanie teologiczne. Chodzi o konkretną sprawę, której nie umiesz unieść — relację, którą zniszczyłeś, nawyk, który wraca, decyzję sprzed lat, której nie da się cofnąć, długi okres, w którym żyłeś tak, że teraz nie umiesz na siebie patrzeć. Zbyt złamany znaczy w tym kontekście zbyt daleko, zbyt brudny, zbyt zużyty.

Ta strona nie zaczyna się od "weź się w garść." Nie zaczyna się też od "wszystko jest w porządku." Bo dla tej części ciebie, która zadała to pytanie, nic z tych dwóch zdań nie pasuje.

Polski kontekst dorzuca jedną warstwę, którą trzeba nazwać wprost. Wiele osób wyrosło w wersji wiary, w której grzech działał jak konto — masz pewne grzechy, idziesz do spowiedzi, są skreślane, masz nowe, idziesz znowu, są skreślane. Dla wielu osób ten system na pewnym etapie się zawalił: doszedł grzech, który nie chciał się skreślić, bo wracał. Albo wstyd, którego nie dało się streścić w formule. Albo decyzja, której nawet w spowiedzi nie umiałeś wypowiedzieć głośno. Jeśli z takiego miejsca to czytasz, ten tekst jest dla ciebie.

Najpierw kilka terminów

Dla czytelników bez kościelnego zaplecza:

• Jezus z Nazaretu był żydowskim nauczycielem religijnym, który żył w pierwszym wieku w Palestynie pod okupacją rzymską. Chrześcijaństwo twierdzi, że był również Bogiem w ludzkiej postaci. Został zabity około 30 r. n.e. przez rząd rzymski metodą egzekucji zwaną ukrzyżowaniem.
• Krzyż to chrześcijański skrót na tę egzekucję — publiczne rzymskie zabicie Jezusa około 30 r. n.e.
• Grzech, w chrześcijańskim słowniku, nie jest tylko niegrzecznym zachowaniem. To szersza kondycja niedopasowania do tego, jak rzeczy miały być — i konkretne czyny, które z niej wypływają. Grzesznicy znaczy ludzi w tym stanie, a u wczesnych chrześcijańskich autorów to znaczy wszystkich.
• Łaska to chrześcijańskie słowo na niezasłużoną dobroć.
• Skrucha to chrześcijańskie słowo na zawrócenie — zgodzenie się z Bogiem co do tego, co jest nie tak, i zmianę kierunku. Bliżej do uczciwości niż do biczowania się.
• Paweł był wczesnym chrześcijańskim przywódcą, który napisał około jednej trzeciej Nowego Testamentu. Zanim został chrześcijaninem, polował na chrześcijan, by ich aresztować. Sam siebie późno w życiu opisał jako "pierwszego wśród grzeszników."
• Ewangelie to cztery krótkie opisy życia Jezusa — Mateusz, Marek, Łukasz i Jan — spisane przez jego uczniów w dekadach po jego śmierci.

Krótka, szczera odpowiedź

Nie. Według tradycji, którą chrześcijaństwo z siebie wyprowadza, nie istnieje stan, z którego nie da się wrócić, jeśli sam tego chcesz. Sama Biblia podaje konkretne, nazwane z imienia przypadki ludzi, którzy zrobili rzeczy, których w polskim Kościele nie omawia się w niedzielnym kazaniu — i którzy są w tej samej tradycji traktowani jako wzór, nie jako wyjątek.

Człowiek, który osobiście polował na chrześcijan

Najlepszy konkretny przykład w samej Biblii to Paweł. Zanim został chrześcijaninem, organizował aresztowania pierwszych wyznawców Jezusa, asystował przy egzekucji jednego z nich (młodego mężczyzny imieniem Szczepan, ukamienowanego pod Jerozolimą około 35 r. n.e.) i sam jechał na kolejne aresztowania, kiedy — według własnej relacji — został zatrzymany przez Jezusa w drodze.

Paweł nigdy potem nie przykrywa tego, co robił wcześniej. W jednym z listów, pisanym pod koniec życia do młodszego współpracownika, ujmuje to wprost: "Wiarygodne to jest, w pełni godne przyjęcia, że Chrystus Jezus przyszedł na świat zbawić grzeszników, spośród których ja jestem pierwszy. Lecz dostąpiłem miłosierdzia po to, by we mnie pierwszym Jezus Chrystus pokazał całą swoją wielkoduszność jako przykład dla tych, którzy w Niego uwierzą."

Ten ton jest charakterystyczny. Paweł nie udaje, że nie zrobił. Nie próbuje też uciec w nienawiść do siebie. Mówi: ze mnie — czyli z najgorszego — zrobione zostało pokazowe ćwiczenie, żebyś ty, czytając to dwa tysiące lat później, mógł sobie powiedzieć: jeśli on, to ja też.

Co się dzieje z grzechem, który nie chce się skończyć

Tu jest miejsce, w którym najwięcej osób się gubi. W tradycji, w której grzech był podawany jako jednorazowe zdarzenie do skreślenia, powtarzający się grzech wygląda jak osobista porażka systemu. Albo Bóg ci nie wybacza (bo wracasz), albo ty nie umiesz się poprawić (bo wracasz), albo całe to przebaczenie jest fikcją.

Chrześcijaństwo, w swojej trzeźwej warstwie, traktuje to inaczej. Większość poważnego grzechu nie jest jednorazowym potknięciem, tylko nawykiem, uzależnieniem albo wbudowanym wzorcem. Tego się nie skreśla z dnia na dzień. Tradycja od pierwszego wieku miała na to słowo: kondycja. Człowiek nie jest osobą, która od czasu do czasu popełnia konkretny błąd. Jest osobą, w której są warstwy uszkodzenia, i niektóre z nich się goją powoli.

To znaczy konkretnie tyle: Bóg nie traktuje powracającego upadku jako dowodu, że jesteś poza zasięgiem. Traktuje go jako dowód, że potrzebujesz dłuższej obecności, a nie kolejnej formuły. Cytując samego Jezusa z jednej z Ewangelii: "Nie potrzebują lekarza zdrowi, ale ci, którzy się źle mają. Nie przyszedłem powołać sprawiedliwych, lecz grzeszników." W chrześcijańskim opisie ten powracający chory jest dokładnie kimś, do kogo Jezus przyszedł, a nie kimś, kogo wykluczył.

Historia, która ten wzór najczęściej opowiada

W jednej z Ewangelii Jezus opowiada historię, która jest w polskim Kościele tak często cytowana, że może już znaczy mniej, niż powinna. Wersja krótka: młody człowiek bierze całą część majątku od ojca, wyjeżdża, przepuszcza wszystko w bardzo niemiłych okolicznościach, kończy w skrajnej nędzy, dochodzi do dna i podejmuje decyzję, by wrócić.

Punkt, który najczęściej się gubi: kiedy wraca, jeszcze go nie ma w domu. Według samego Jezusa, ojciec zobaczył go "a gdy był jeszcze daleko, ujrzał go jego ojciec i wzruszył się głęboko; wybiegł naprzeciw niego, rzucił mu się na szyję i ucałował go." Syn próbuje wygłosić formułę, którą przygotował w drodze — "nie jestem godzien, żeby się nazywać twoim synem" — ale ojciec nie czeka, aż skończy. Daje mu szatę, pierścień, sandały, organizuje przyjęcie. Nie ma okresu próbnego. Nie ma rocznej kwarantanny. Nie ma "pokaż, że ci się uda, to wtedy."

Chrześcijaństwo czyta tę historię jako opis tego, jak Bóg wita kogoś, kto się odwraca. Niezależnie od tego, jak długo było daleko i co się stało po drodze.

"Mojego grzechu nie da się wybaczyć" — co właściwie?

To zdanie, które wielu polskich czytelników w sobie nosi. Wstyd jest niemiłosierny. Pamięta. Wraca. I czasami w głowie człowieka pojawia się myśl: to konkretnie, to, co ja zrobiłem — to jest za grube.

Chrześcijaństwo na to twierdzi bardzo konkretną rzecz. Wzór mówi tak: nie istnieje grzech cięższy od ceny, którą Bóg w osobie Jezusa zapłacił. To, co stało się na egzekucji Jezusa, w chrześcijańskim odczytaniu nie pokrywa prawie wszystkiego. Pokrywa wszystko. Jeśli twój grzech jest większy, niż egzekucja Boga w ludzkiej postaci, to nazywasz coś, o czym tradycja nie wie. Z dotychczas znanej historii ludzkości żadne pojedyncze zło tej skali nie osiągnęło.

Paweł, w liście do chrześcijan w Rzymie pisanym około 57 r. n.e., ujął to tak: "Jestem pewien, że ani śmierć, ani życie, ani aniołowie, ani Zwierzchności, ani rzeczy teraźniejsze, ani przyszłe, ani Moce, ani co wysokie, ani co głębokie, ani jakiekolwiek inne stworzenie nie zdoła nas odłączyć od miłości Boga." Lista jest wyczerpująca celowo. Paweł próbuje zamknąć wszystkie wyjścia, którymi człowiek mógłby uciec w ale moja sprawa jest inna.

Jest pewna jedna granica — i nie jest tym, czego się boisz

Tradycja zna jedną realną granicę, ale ona nie wygląda tak, jak ją sobie wyobrażasz. Tradycyjnie nazywano ją brakiem skruchy albo zatwardziałością serca. Nie jest stanem, w którym Bóg cię nie chce. Jest stanem, w którym ty nie chcesz. Zostać poza zasięgiem da się tylko, jeśli się aktywnie odmawia wracać.

Z chrześcijańskiej perspektywy: sam fakt, że to czytasz, oznacza, że ten stan cię nie dotyczy. Człowiek, który już naprawdę nie chce, nie szuka tego pytania. Nie wpisuje go w wyszukiwarkę. Wstyd, który czujesz w środku, jest dowodem, że coś w tobie wciąż się o to dobija — a to jest właśnie miejsce, do którego Bóg, według tej tradycji, przychodzi.

Sam Jezus w jednej z Ewangelii ujmuje to lapidarnie: "tego, który do Mnie przychodzi, nie wyrzucę precz." Brak warunków przed kto — to nie jest oferta dla wybranych przypadków. Jest podana w trybie ogólnym celowo.

A teraz?

Jeśli pytanie "czy jestem zbyt złamany?" dla Pana lub Pani trzyma się konkretnej sprawy, która nie chce dać spokoju, możesz o niej porozmawiać. Nasz czat jest bezpłatny, prywatny i po polsku. Nie musisz nazywać sprawy z góry. Nie musisz niczego deklarować. Ty go zaczynasz; ty go kończysz, kiedy chcesz.

Jeśli to, co czytasz w sobie, idzie w stronę myśli o odebraniu sobie życia — zadzwoń na bezpłatny Telefon Zaufania dla Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym: 116 123. Jeśli jesteś osobą do 18. roku życia — Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: 116 111. Te numery są bezpłatne i czynne.

Skąd to się bierze w Biblii

• 1 Tymoteusza 1,15–16 — Paweł o sobie: "przyszedł zbawić grzeszników, spośród których ja jestem pierwszy"
• Łukasz 15,11–24 — opowieść o synu, który wraca do ojca po wszystkim, co przeszedł
• Izajasza 1,18 — "Choćby wasze grzechy były jak szkarłat, jak śnieg wybieleją"
• Psalm 51,17 — "Sercem skruszonym i upokorzonym, Boże, nie wzgardzisz"
• Jan 6,37 — Jezus: "tego, który do Mnie przychodzi, nie wyrzucę precz"
• Rzymian 8,38–39 — Paweł o granicach miłości Boga: "nic nie zdoła nas odłączyć"