Po ata që s’kanë dëgjuar kurrë për Jezusin?

Kjo pyetje rrallë është vetëm teori. Zakonisht ka një fytyrë pas saj — një gjysh që u fal gjithë jetën si mysliman, një prind që vdiq ateist në kohën kur feja ishte e ndaluar, dikush i mirë që s'e dëgjoi kurrë këtë histori dhe s'e kishte si ta dëgjonte. Dhe pyetja e vërtetë është: a do të dënohet ai njeri për diçka që s'ishte kurrë faji i tij?

Nëse kjo është arsyeja pse je këtu, atëherë ke të drejtë ta trajtosh me seriozitet. Kjo faqe nuk do të të japë një përgjigje të lehtë, dhe nuk do të pretendojë të dijë më shumë se ç'di vërtet krishterimi për këtë. Por do të tregojë se tradita nuk të lë me atë tmerr që ndoshta e ke tani.

Disa terma së pari

Për lexuesit pa sfond kishtar:

• Jezusi i Nazaretit ishte një mësues fetar hebre që jetoi në Palestinën e shekullit të parë. Krishterimi shton se ai ishte edhe Zoti në formë njerëzore. U ekzekutua nga qeveria romake rreth vitit 30 pas Krishtit me një mënyrë ekzekutimi të quajtur kryqëzim.
• Pali ishte një udhëheqës i hershëm i krishterë që shkroi një pjesë të mirë të Dhiatës së Re; letrat e tij janë disa nga dokumentet më të hershme të krishtera që kemi.
• Bibla është përmbledhja e teksteve të shenjta hebraike dhe të krishtera, e ndarë në Dhiatën e Vjetër (më e vjetër) dhe Dhiatën e Re (shkrime të shekullit të parë për Jezusin).

Përgjigjja e shkurtër dhe e ndershme

Krishterimi nuk pretendon të dijë emër për emër se ç'ndodh me çdo person që s'e dëgjoi këtë. Por pretendon dy gjëra që së bashku e ndryshojnë tmerrin: se gjykatësi i botës është plotësisht i drejtë dhe s'do të trajtojë kurrë askënd padrejtësisht, dhe se askush nuk gjykohet për dritë që s'e pati kurrë. Pesha e gjërave bie mbi drejtësinë e Zotit, jo mbi një aksident gjeografie a historie.

Vija që tradita nuk e kalon

Ka një fjali të vjetër, nga një prej rrëfimeve më të hershme në Bibël, ku një njeri i drejtohet Zotit me një pyetje pothuajse fyese: "a nuk do të bëjë drejtësi Gjykatësi i gjithë tokës?" Është ngritur si diçka e pamundur të mos jetë e vërtetë. Ky është një bosht i gjithë traditës: çfarëdo që ndodh me njerëzit që s'e dëgjuan, ai nuk do të jetë i padrejtë. Nëse një përgjigje që dëgjon të bën Zotin të padrejtë — të dënojë dikë për diçka që s'kishte mundësi ta dinte — atëherë ajo përgjigje bie ndesh me vetë traditën.

Kjo nuk të jep një hartë të saktë të asaj që ndodh. Por të heq nga supet frikën se i dashuri yt u trajtua si numër.

Pse tradita thotë se askush s'është plotësisht në errësirë

Pali shkroi diçka të fortë te një letër drejtuar të krishterëve në Romë: se disa gjëra për Zotin duken te vetë bota — te rendi i saj, te bukuria, te fakti që ekziston fare — dhe se njerëzit kudo e ndiejnë këtë, edhe pa e dëgjuar kurrë emrin e Jezusit. Në po atë letër, ai shkroi se njerëzit që s'e kishin marrë kurrë asnjë ligj të shkruar prapëseprapë kishin "një ligj të shkruar në zemër" — atë ndjenjën e brendshme se disa gjëra janë vërtet të gabuara. Pretendimi është se askush nuk jeton në errësirë të plotë; secili ka marrë sadopak dritë, dhe gjykimi është për atë që bëri me dritën që pati, jo për atë që s'iu dha kurrë.

Kur Pali foli një herë para një turme filozofësh grekë që nderonin perëndi që ai s'i besonte, ai nuk i quajti budallenj. Ai tha se ata po kërkonin, "mos vallë e prekin dhe e gjejnë" Zotin, edhe pse me dorë të verbër. Kërkimi i sinqertë, sipas kësaj, nuk shpërfillet.

Çfarë kjo nuk do të thotë

Nuk do të thotë se s'ka rëndësi çfarë beson dikush, ose se të gjitha rrugët janë njësoj. Krishterimi ende mban se ajo që ndodhi te Jezusi është reale dhe ka rëndësi për të gjithë. Ajo pse pyetja "a është Jezusi rruga e vetme" ka faqen e vet në këtë sit. Por "rruga u hap nga një vend" nuk është e njëjta gjë me "kush s'e dëgjoi është i mallkuar." Tradita e lë të parën të fortë dhe të dytën e refuzon.

Ku të vendos kjo

Nëse erdhe këtu i frikësuar për dikë të dashur, mbaj këtë: çfarëdo që beson tradita, ajo fillon nga një gjykatës që s'gabon dhe s'është i padrejtë. Ti nuk je gjykatësi, dhe as unë — dhe kjo është lehtësim, jo mungesë. Frika jote që dikush u trajtua padrejtësisht bie ndesh me vetë zemrën e asaj që beson krishterimi.

Po tani?

Nëse mban një hall të veçantë për dikë që ke dashur dhe humbur, mund të flasësh për të. Biseda jonë është falas, private dhe në gjuhën tënde. Ti e fillon; ti e mbaron kur të duash.

Nga vjen kjo në Bibël

• Romakëve 1:18–20 — diçka për Zotin duket te vetë bota, e njohshme për të gjithë
• Romakëve 2:14–16 — "një ligj i shkruar në zemër" te ata që s'morën ligj tjetër
• Gjoni 14:6 — pretendimi i Jezusit se ai është rruga
• Veprat 4:12 — pretendimi se shpëtimi vjen nga një emër i caktuar
• Veprat 17:22–31 — Pali para filozofëve: njerëzit kërkojnë, "mos vallë e gjejnë"
• 1 Timoteut 2:5–6 — një ndërmjetës mes Zotit dhe njerëzve
• Zanafilla 18:25 — "a nuk do të bëjë drejtësi Gjykatësi i gjithë tokës?"