Je, ni sawa kuwa na mashaka?

Watu wengi wanaouliza swali hili wamekulia ndani ya imani — labda walizaliwa katika familia ya Kikristo, walipelekwa kanisani kila Jumapili, walifundishwa madhabahu na sala tangu utotoni. Wakawa watu wazima. Wakaanza kuona dunia kwa namna pana zaidi. Wakaanza kusoma vitu vingine, kufikiria kwa kina, kuona watu wa imani zingine wakiwa watu wema, kuona Wakristo wakiwa watu wabaya. Na ndani yao, polepole, ilianza kuibuka maswali.

Wengine wanafikiri haya hayatakiwi kufikiriwa. Walifundishwa kwamba kuwa na maswali ni kuwa na shaka, na kuwa na shaka ni kukosa imani, na kukosa imani ni dhambi. Hivyo wamenyamaza kwa miaka. Wamekuwa wakishiriki ibada, kuimba nyimbo, kuomba sala — wakati ndani yao kuna sauti inayoendelea kuuliza: Je, hii yote ni kweli?

Ukurasa huu ni kwa ajili yako. Hauandiki kueleza kwamba uko sahihi kuwa na mashaka. Hauandiki kueleza kwamba uko vibaya. Unaeleza tu, kwa unyofu, jinsi mapokeo ya Kikristo yenyewe yameyatibu mashaka — na yameyatibu kwa namna inayoweza kukushangaza.

Maneno machache kwanza

Kwa msomaji ambaye anataka muktadha:

• Yesu wa Nazareti alikuwa mwalimu wa kidini wa Kiyahudi aliyeishi katika eneo la Palestina katika karne ya kwanza. Dai mahususi la Kikristo ni kwamba alikuwa pia Mungu katika sura ya mwanadamu.
• Injili ni majina ya wasifu nne za maisha ya Yesu — Mathayo, Marko, Luka, na Yohana — zilizoandikwa na wafuasi wake.
• Mtume ni cheo Wakristo wa kwanza walichotumia kwa kundi dogo la viongozi ambao Yesu aliwatuma kufundisha.
• Yohana Mbatizaji alikuwa nabii wa Kiyahudi ambaye, kwa mujibu wa maandiko, alitangulia Yesu na kuwaandaa watu kwa ujio wake.
• Tomaso alikuwa mmoja wa wanafunzi kumi na wawili wa karibu wa Yesu.

Jibu fupi na la kweli

Ndio. Mashaka, katika mapokeo ya Kikristo, siyo kosa au dhambi. Ni dalili ya akili inayofanya kazi. Watu wengi waliotumika sana na Mungu, katika maandiko ya Biblia, walikuwa na mashaka makubwa wakati fulani. Yesu mwenyewe hakuwafukuza wanaoshuka. Aliwasaidia.

Tatizo siyo kuwa na mashaka. Tatizo ni kufanya nini na mashaka hayo.

Mashaka katika maandiko, sehemu moja

Watu wanafikiri kwamba waaminifu wakubwa wa Biblia hawakuwa na mashaka. Hili ni dhana. Watu walewale waliokuwa karibu zaidi na Mungu mara nyingi walikuwa na maswali makubwa zaidi.

Mfano mmoja unaelezeka. Yohana Mbatizaji alikuwa mtu aliyemtambulisha Yesu mbele ya wengi. Alikuwa wa kwanza kusema waziwazi kwamba Yesu alikuwa Masihi aliyengojewa. Lakini baadaye, alipokuwa amefungwa gerezani na alipojua atauawa hivi karibuni, alituma wajumbe kwa Yesu kuuliza swali la kushangaza, kulingana na Mathayo:

Wewe ndiwe yule ajaye, au tumtazamie mwingine?

Hili ni swali la mashaka. Yohana, mtu aliyembatiza Yesu, mtu aliyemwona Roho Mtakatifu akiwa juu yake, mtu aliyetoa ushahidi wa wazi kwamba Yesu ndiye Masihi — sasa alikuwa katika gereza, akielekea kifoni, akiuliza tena kama Yesu kweli ni huyo.

Cha kushangaza zaidi siyo swali la Yohana. Ni jibu la Yesu. Hakumkemea Yohana. Hakusema "kwa nini unashuku, mimi nimekuonyesha vya kutosha." Aliwarudisha wajumbe na kumweleza Yohana mambo yale aliyoyafanya — vipofu wakipata kuona, viziwi wakisikia — na kuongezea hii:

Heri mtu yeyote asiyechukizwa kwa ajili yangu.

Yesu hakumtenga Yohana kwa sababu ya mashaka yake. Alimwelekeza tena kuelekea sababu za kuamini. Hili ni jibu kwa wewe pia: Yesu hawafukuzii watu wenye mashaka, anawaelekeza kwa kile kinachoweza kushindwa mashaka hayo.

Wakati Tomaso aliposhuku

Mfano mwingine. Tomaso, mmoja wa wanafunzi kumi na wawili wa Yesu, alikuwa hayupo wakati Yesu — kulingana na maandiko — alipoonekana kwa wanafunzi wengine baada ya kufufuka. Walipomwambia kile walichokiona, hakuamini. Aliwaambia, kulingana na Yohana:

Mimi nisipoziona mikononi mwake alama za misumari, na kutia kidole changu katika mahali pa misumari, na kutia mkono wangu ubavuni mwake, mimi sitaamini kabisa.

Hili ni dai gumu. Anasema: si tu kwamba ninataka uthibitisho. Ninataka uthibitisho wa kushika — kuona, kugusa, kuthibitisha mwenyewe.

Wakati Yesu alipoonekana tena, Tomaso alikuwepo. Yesu hakuanza kwa kumkemea Tomaso. Alikuja kwake, akamtia kidole chake mahali pa misumari, akamwambia kushika ubavuni mwake. Akampa hasa kile alichokitaka. Halafu, ndipo aliposema:

Usiwe asiyeamini, bali aaminiye.

Hili ni la muhimu kueleweka kwa unyofu. Yesu hakumshangaa Tomaso kwa kuwa na mashaka. Aliyeshangaa ni Tomaso mwenyewe — alipotambua kwamba mtu aliyesimama mbele yake alikuwa kweli mtu aliyeuawa siku tatu kabla. Alirejea kwa heshima na kusema: "Bwana wangu na Mungu wangu."

Maoni ya Yesu kuhusu Tomaso? Aliwambia kile watu wengi wamechukua kama somo: "Heri waliotoona, wakaamini." Lakini hakumshtuma Tomaso. Alimpa kile alichotaka, halafu alimsifu wengine watakaopata uthibitisho mdogo zaidi na bado wataamini.

Mashaka katika zaburi

Sehemu kubwa ya maandiko ya Kiyahudi — Zaburi — ni mkusanyiko wa nyimbo na maombi ya watu waaminifu. Lakini sio nyimbo zote za furaha. Nyingi ni za malalamiko makali. Mtu mmoja anauliza:

Bwana, hata lini utanisahau hata milele? Hata lini utanificha uso wako? Hata lini niweke shauri rohoni mwangu, na huzuni moyoni mwangu mchana?

Hili siyo maombi ya kawaida. Ni shauri la mtu anayehisi kwamba Mungu ametoweka. Lakini maneno haya yapo katika Biblia. Yamebakizwa, sio kufutwa. Maana yake ni kwamba mtu kama wewe — anayejiuliza kama Mungu yupo, anayehisi mbali na Mungu, anayeona ahadi za zamani hazitimii — sio mtu wa kwanza kuwa na hisia hizi. Watu wengi mbele yako walikuwa na hisia hizo hizo, na walisema waziwazi kwa Mungu. Mungu hakuwafukuza kwa kufanya hivyo.

Mashaka mawili tofauti

Inafaa kufafanua kati ya aina mbili za mashaka, kwa sababu zinaitwa kwa neno moja lakini ni vitu tofauti.

Aina ya kwanza: Mashaka ya akili. Hii ni wakati una maswali halisi. Je, ufufuo ulitokea kweli? Je, kuna ushahidi wa Mungu? Je, Biblia inaaminika? Je, dini zote ni sahihi? Maswali haya yana majibu — au angalau yana mwitikio ulioelezewa kwa maelezo mazuri. Mashaka ya akili huombewa kwa kutafuta majibu.

Aina ya pili: Mashaka ya moyo. Hii ni wakati una sababu ya kihisia ya kushuku — labda umeumizwa na kanisa, labda umeona Wakristo wakiwa wabaya, labda umepoteza mpendwa na huwezi kuelewa Mungu mzuri angeruhusu kifo hicho. Mashaka haya hayajafichi kifo kichwani. Yamejificha kifuani. Hayaombewi kwa hoja peke yake. Yanaombewa kwa muda, kwa uponyaji, kwa watu wa kuongea nao.

Ni muhimu kujua aina yako ni gani. Watu wengi wanachanganya hizi mbili — wanafikiri wana mashaka ya akili wakati kwa kweli wanabeba maumivu — na wanajaribu kuyatatua kwa kusoma vitabu vya theolojia, wakati wanaohitaji kweli ni kupumzika, kuongea na mtu, kuponywa.

Wakati huwezi kuamini kabisa

Mfano mmoja katika Injili ya Marko unaweza kukushangaza. Mtu mmoja alimleta mwanawe kwa Yesu — mwanawe alikuwa na ugonjwa wa kichwa. Yesu alimwambia baba, "Mambo yote yawezekana kwa mwenye kuamini." Jibu la baba ni la unyofu wa hali ya juu. Alisema:

Naamini, Bwana, unisaidie kutokuamini kwangu.

Sentensi hii imekuwa msaada kwa Wakristo wengi katika historia. Mtu huyu hakusema "ninaamini kabisa, hakuna mashaka yoyote." Wala hakusema "siamini, sina haja yako." Alisema kitu cha kati: "Naamini, Bwana, unisaidie kutokuamini kwangu." Ndani yangu kuna imani, lakini pia kuna mashaka. Pamoja naye.

Hilo ndilo sehemu ya watu wengi waaminifu. Imani isiyo na mashaka kabisa ni nadra sana. Wengi tunayo imani inayoongezeka na inashuka, ambayo wakati mwingine ni kama mwamba na wakati mwingine ni kama mawimbi. Yesu hakumkemea baba huyu. Alimponya mtoto.

Watu wengine wanaohoji

Inafaa kueleza hili pia: katika Afrika Mashariki, kunaongezeka idadi ya vijana ambao wameanza kuhoji imani waliyofundishwa nyumbani na kanisani. Sababu ni nyingi — wanasoma vitabu vya kifalsafa, wanaona makanisa ya udanganyifu, wanaona wahubiri wakiishi maisha ya kifahari wakati wafuasi wao ni maskini, wanakutana na watu wa imani zingine ambao ni werevu na wenye huruma. Wanahisi kwamba kile walichofundishwa hakitoshi kueleza ulimwengu walionao.

Hili ni jambo la unyofu na halipaswi kuonewa aibu. Lakini lina hatari mbili.

Hatari ya kwanza: kuachana kabisa na imani bila kuichunguza kwa kweli. Watu wengine wanaona makanisa machache yenye matatizo halisi na kuhitimisha kwamba imani yote ni uongo. Hili ni mahitimisho ya haraka. Makanisa mabaya hayathibitishi kwamba Yesu ni hadithi tu. Mhubiri mwizi hathibitishi kwamba ufufuo haukutokea. Tatizo na mfumo wa imani siyo sawa na tatizo na imani yenyewe.

Hatari ya pili: kufanya mashaka kuwa imani mpya. Watu wengine wanachukua mashaka kama kitambulisho — wanaona kuwa "msiyeamini" kama hadhi. Hili pia siyo kufikiri kwa unyofu. Mashaka, ili yawe ya unyofu, lazima yawe na nia ya kupokea jibu — likitokea.

Kufanya kazi na mashaka yako

Kama una mashaka, hapa ni mambo mawili ya kufanya na mawili ya kuepuka.

Fanya: Eleza mashaka yako kwa watu wenye busara. Mara nyingi watu wenye mashaka wanawasiri — wanahisi watadhulumiwa wakieleza. Lakini kuficha mashaka kunafanya yawe makubwa. Tafuta Mkristo mzima, mwenye kufikiria, mwenye huruma, ambaye anaweza kukaa nawe katika maswali yako bila kukukimbia. Hawa wanapatikana, ingawa mara nyingi siyo katika nafasi za mahubiri.

Fanya: Tafuta majibu kwa unyofu. Soma vitabu vinavyojibu maswali yako. Soma maandishi ya watu walio na maoni tofauti na yako. Sikiliza watu walio na imani na pia walio na mashaka makubwa. Kuna walimu wengi wa Kikristo waliotumia muda mwingi kujibu maswali magumu — Tim Keller, Nabeel Qureshi, na wengine wengi wameandika kwa Kiingereza, na vitabu vyao vinapatikana hata Afrika Mashariki.

Epuka: Kufanya uamuzi mkubwa wa kihisia katika kipindi cha mashaka makubwa. Watu wengine, wakiwa katika kipindi cha mashaka, wanafanya maamuzi makubwa — kuondoka kwenye kanisa kabisa, kuvunja mahusiano, kufanya vitendo wasingewahi kufanya. Mara nyingi wanajuta baadaye. Mashaka ni hali ya kupita. Hauhitaji kufanya maamuzi ya milele wakati uko ndani yake.

Epuka: Kujaribu kuwafikishia watu wengine mashaka yako kabla hujajifahamu mwenyewe. Wakati uko katika hali ya kuwekeza ndani, kuongea sana na kuwasimulia wengine kunaweza kuongeza machafuko. Kaa kimya kwanza. Fikiria. Soma. Omba. Halafu shiriki.

Yesu hakuwafukuza wenye mashaka

Mwisho wa yote — hili ndilo dai kuu la ukurasa huu — Yesu hakuwafukuza wenye mashaka. Aliwakaribisha. Yohana Mbatizaji, Tomaso, baba wa mvulana mgonjwa, mara nyingi za wanafunzi wakishuku katika mashua wakati wa dhoruba — wote walipata jibu, sio fimbo.

Yuda, mwandishi mwingine wa kanisa la kwanza, aliwapa Wakristo wengine maagizo haya wakati wa shida:

Wahurumieni hao wenye shaka.

Hapa hakuna fimbo. Kuna huruma. Hii ndiyo namna mapokeo ya Kikristo, katika sehemu yake bora, yameishughulika na watu wenye mashaka. Wakati makanisa yamekuwa makali kwa wenye mashaka, yamevuka maagizo yao wenyewe.

Na sasa?

Kama unabeba mashaka — ya akili au ya moyo — na unataka mahali pa kuongea bila kuhukumiwa, mazungumzo yetu yapo. Ni ya bure, ya faragha, na kwa lugha yako. Hapa hakuna majibu yaliyokwisha pakwa. Kuna mazungumzo halisi. Wewe unaanzisha; wewe unamaliza wakati wowote unaotaka.

Hii inatoka wapi katika Biblia

• Marko 9:23–24 — "naamini, unisaidie kutokuamini kwangu"
• Mathayo 11:2–6 — Yohana Mbatizaji akituma swali kwa Yesu
• Yuda 1:22 — "wahurumieni hao wenye shaka"
• Zaburi 13:1–2 — "hata lini utanisahau"
• Yohana 20:24–29 — Tomaso na uthibitisho aliopewa
• Yakobo 1:5–6 — kuomba hekima